322 LEÓÜMINÖSAE. 



pakjes binnenshuis op den vloer uit om af te koelen ; na een etmaal 

 kunnen zij ten verkoop worden afgeleverd. (Vorderman). 



'In het üeneeskundig Tijdschr. v. N. I. dl 42, bl. 425, maakt 

 dezelfde nog melding van een tèmpé-soort, t. mori genaamd, die 

 vervaardigd wordt van këdëlé en ampas klapa. Omtrent de berei- 

 ding in Banjoemas deelt hij mede, dat de sojaboonen worden be- 

 handeld op de gewone wijze; na het stoomen worden zij echter 

 gemengd met afval van de klapperoliebereiding, dat behoorlijk is 

 gewasschen en daarna gestoomd. Na het infecteeren met Rhizopus 

 Oryzae, Went, hetwelk geschiedt op dezelfde manier als bij de 

 voorgaande, maakt men van de massa langwerpige pakjes in blad- 

 scheeden van de pisang en deze worden verder behandeld als de 

 overeenkomstige pakjes van tèmpé këdëlé. 



Het is natuurlijk niet doenlijk de plaatselijke afwijkingen van de 

 hier geschetste bereidingswijzen van al deze voedings- en genot- 

 middelen aan te geven. Alle tèmpé-soorten worden gebruikt in de 

 sajoer en na behandelen met asëm-garëm gebakken genuttigd, 

 vormen. Er bestaat een groote verscheidenheid van këdëlé-boonen. Op 



Java teelt men meest zwarte, voorts in koelere klimaten een kleine 

 gele soort; in de warongs treft men nog andere gele vormen aan, 

 die worden ingevoerd. De voorraadschuur voor dit gewas is Mand- 

 sjoerije, dat enorme hoeveelheden naar Europa levert als oliezaad. 

 Die export is in 1908 plotseling ontstaan en heeft in alle tro- 

 pische landen aanleiding gegeven tot het nemen van proeven met 

 de cultuur. Nergens evenwel is de mogelijkheid gebleken om te con- 

 curreeren met het goedkoope product van Mandsjoerije. De op 

 Java gekweekte zijn rijk aan olie, doch van uitvoer is geen sprake. 

 Sinds jaren is er integendeel een tekort, waarin moet worden 

 voorzien door invoer (50.494 ton in 1913 en 47.667 ton in 1914), 

 zoodat de prijs hier beduidend hooger is dan in Mandsjoerije. 

 De invoer omvat zoowel zwarte als gele. 

 In het Museum: Boonen, olie, kètjap. 



12S3670. Erythrina indica, Lam. (E. lithosperma, BL). 



Volksnamen. Mal: Déris (Timor), Galalü [tam (Mol) — Soend: 

 Bléndoeng, Dadup blcndoeng—]av: Dadap ajam, Dadaplaoet 

 — Mad : Theutheuk — Bali : Daloendocng— Alf. Amb: Oekcn. 

 Nogal kromme, 1 5 tot 20 M. hooge en 40 a 60 cM. dikke boom van 

 Z . O . Azië, groeiend vooral aan zandige stranden in het bereik van de 

 golven en ook, doch minder algemeen, aan den binnenzoom dervloed- 

 bosschen. Door de inlanders op Java wordt hij, ook in de lagere 

 bergstreken en zelfs tot op 1200 M., veel aangeplant voor levende 

 Pagerpiani. heiningen, voor welk doel hij zeer bruikbaar is, daar hij uiterst gemak- 

 kelijk kan worden vermenigvuldigd door stekken. Hier en daar is hij 

 ook in koffietuinen geplant als schaduwboom, doch daarvoor is hij 

 ongeschikt, o. m. omdat hij juist in den tijd dat schaduw het meest 

 noodig is, n. 1. inden oost moesson, langer of korter geheel bladerloos 

 staat (K. & V. — II, bl. 58). Rumphius beschrijft h in (II, bl. 230) onder 

 den naam van Ge lal a litorea; hij vermeldt insgelijks het gebruik 

 Hout. ervan voor levende stijlen van pagers en zegt, dat het hout wit en 



week is, niet geschikt voor eenig timmerwerk, noch voor brand- 

 hout, omdat het geen vlam geeft: het houdt echter lang vuur. Ook 



