334 LEGUMINOSAE. 



138 3901. lingen Cultuurtuin No. II). Zeer algemeen is verder deze boon- 

 soort van oudsher — Rumphius (V, bl. 382) vermeldt reeds een 



Voedingsgewas, of twee vormen — door de inlanders gekweekt als voedingsgewas. 

 Als zoodanig wordt zij volgens De Bie (Inl. Landb. 1, bl. 127) hier 

 of daar op de erven bij boomen of heggen geplanten terwijl zij reeds 

 in de derde maand vrucht geeft, laat men haar dikwijls 1 of 2 jaar, 

 soms zelfs langer, staan. 



Bladeren. De bladeren worden somtijds als medicijn gebruikt (Vorderman, 



Geneesmiddelen 11). Te Buitenzorg vernam ik, dat de bladeren van 

 rowaj ginja, met adas-poelasari en water gewreven, bij kleine 

 kinderen op den buik worden gesmeerd tegen buikpijn. Verder wor- 

 den zij gebruikt als kleurmiddel: Vorderman deelt in het Geneesk. 

 Tijdschr. v. N. I. 1894, bl. 661 mede, dat daoen kara lëgi met de 

 hand wordt fijngewreven en in water gekneed; de aldus verkregen 

 groene vloeistof dient tot het kleuren van meelspijzen. Jasper & 

 Pirngadie (Vlechtwerk, bl. 78) vermelden denzelfden vorm als dien- 

 stig om vlechtmateriaal te verven. 



vruchten. De inlander eet de gekookte jonge peulen als toespijs bij de rijst; 



de europeaan vindt ze in de sajoer bij de rijsttafel. Van de boonen 



zaden. wordt volgens Vorderman (Geneesk. Tijdschr. v. N. 1. 1902, bl. 



429) na weeken, koken en schillen dage gemaakt op de wijze 

 als vermeld voor Mucuna pruriens, DC. 



De geheele wereld over bekend en berucht zijn deze boonen on- 

 der den naam van kratok. Java bracht ze in 1905 aan de markt 

 als voederboonen, die in Nederland niet alleen tal van veevergif- 

 tigingen veroorzaakten, doch ook menschenlevens kostten. Het veel- 

 belovende nieuwe exportartikel verdween dientengevolge van het 

 tooneel, hoewel men er volgens Buil. No. 34 Kol. Museum, bl. 148 

 een goed en een goedkoop voedsel voor vee aan heeft, als ze slechts 

 voldoende lang worden gekookt. Het giftige bestanddeel is cyaan- 

 waterstof, dat bij weeken in water in de boonen wordt afgesplitst, 

 doch door verhitting tenslotte geheel verdwijnt. De hoeveelheid 

 blauwzuur in de boonen van Ph. lunatus loopt bij de verschillen- 

 de vormen en geographische herkomsten echter zeer uiteen. Bij 

 . * sommige ontbreekt het geheel en zeer vaak is de hoeveelheid zóó 



gering, dat zij zonder eenig gevaar tot voedsel kunnen dienen. 



vormen. Men heeft — ook op Java — Phaseolus lunatus met zaden in alle 



vormen die een boon hebben kan en de kleur der zaadhuid varieert 

 tusschen wit en zwart via rood. Somtijds is de zaadhuid effen, 

 meestal echter getijgerd. In Bulletin Imp. lnst. 1912, bl. 653, wordt 

 de volgende indeeling gemaakt: 



1 ) Java beans, de kratok, worden daar beschreven als tamelijk plat- 

 te, middelmatig groote, eenigszins gerimpelde boonen, wisselend in 

 kleur tusschen vuilpurperrood en bijna zwart ; somtijds vindt men er 

 eenige witgekleurde zaden tusschen. Tengevolge van de groote 

 hoeveelheid blauwzuur zijn deze boonen voor export ongeschikt. 



2) Bruine burmaboonen zijn kleine, gewoonlijk rondachtige, 

 roodgekleurde boonen, somtijds met purperen vlekken. Deze worden 

 als roode rangoonbooncn of roode burmaboonen in groote hoe- 

 veelheid door Eng.-lndië uitgevoerd en geven geringe, tot heden 

 gevaarloos gebleken hoeveelheden cyaanwaterstof af. Hoewel ge- 

 vallen van vergiftiging door die boonen niet bekend zijn geworden, 



