PHASEOLUS. 339 



bestanddeel hetzij in bepaalde phosphorhoudende eiwitstoffen, 

 hetzij in stikstofhoudende basische lichamen — vitaminen — die als 

 zoodanig of in samengestelde verbindingen in katjang idjo voor- 

 komen. Vitaminen, die in het plantenrijk zeer verspreid zijn, wor- 

 den n.1. in deze boonen tot een betrekkelijk hoog gehalte aan- 

 getroffen. Zekerheid omtrent het werkzaam bestanddeel bestaat 

 derhalve nog niet. 



Van katjang idjo bestaat een vrij groot aantal variëteiten. De 

 kleur is meestal groen: verder vindt men er volgens Rumphius 

 met bleekgele, vale en leverkleurige, een enkele maal met zwarte 

 zaadhuid. Ik merkte op, dat de kleuren zich bij langdurig be- 

 waren wijzigen. Men heeft er voorts met gladde en met ruwe 

 zaadhuid en dergelijke verschillen meer; het belangrijkst is echter 

 het verschil in grootte, dat tot een eigenaardig ruilverkeer aan- 

 leiding geeft. Java voert katjang idjo uit naar Singapore en in 

 van Rangoon. De laatste soort is zeer klein en daarom voor- 

 deelig voor het maken van tao gé; de javasche echter is grof en 

 dientengevolge meer geschikt voor meel. In de Ind. Mercuur 

 van 25/3 '13 wordt als prijsverhouding te Semarang opgegeven 

 ƒ7.60 p.p. voor de rangoonvariëteit tegen ƒ6.75 p.p. voor java- 

 kwaliteit. De uitvoer van Java is overigens niet van veel beteekenis. 

 Semarang exporteerde in 1910: 298 ton, in 1911: 177 ton, in 

 1912: 42 ton, in 1913: 121 ton en in 1914: 25 ton. Voorts verschepen 

 Bandjermasin en Ampenan kleine hoeveelheden naar hetbuitenland. 

 Van wat meer belang is het vervoer binnen het tolgebied. In 1914 

 voerde de residentie Timor en Onderhoorigheden (d. w.z. Soem- 

 bawa) naar Java uit 1 .066 ton en Bali & Lombok 290 ton. Bovendien 

 verscheepte Timor nog 360 ton naar elders, vooral naar Sumatra's 

 Oostkust en naar Bali & Lombok; dit laatste gewest zelf exporteerde 

 weer, behalve naar Java, 62 ton naar Makassar en Menado. 



In het Museum : Boonen, meel. 



128/3901. Phaseolus semi-erectus, L. 



Volksnamen. Mal : Pëlëng-pëlëng — Soend : Katjang monjèt. 



Kruid, 0.50 tot 2 M. hoog, aanvankelijk opgericht, later met win- 

 denden top, veelvuldig voorkomend in vochtig gras- en bouwland 

 van af de laagvlakte tot op 250 M. zeehoogte (Backer, Schoolflora). 

 Van Heiten (Mededeelingen Cultuurtuin No. I) beschouwt het als 

 een geschikten groenbemester, die ongeveer twee jaar leeft, doch 

 niet veel blad geeft. Het zaad wordt op rijen van een voet afstand 

 vrij dicht uitgestrooid ; na ongeveer 3 maanden is de bodem bedekt. 

 In den Culmurtuin is de groei zwak en daar bleek deze plant 

 niet bestand tegen snijden. In Teysmannia 1913, bl. 219, zegt 

 Backer, dat het loof wordt aanbevolen als veevoeder. 



Volgens De Clercq (No. 2664) zijn de fijne zaden van katjang 

 monjèt als vischbedwelmend middel in gebruik. Of dat hier het 

 geval is en of zij inderdaad giftig zijn, staat niet vast. In Greshoff's 

 Vischvergiften wordt in dl 1, bl. 64, gezegd, dat de zaden in de 

 literatuur bekend staan als giftig en in dl II, bl. 56, dat op 

 Guadeloupe Phaseolus semi-erectus, L. den naam draagt van pois 

 poison, wat niet veel bewijst. Bovendien worden als katjang monjèt 

 ook andere Phaseolussoorten aangeduid. 



Groenbemester. 



