344 LEGUMINOSAE. 



\2&390iï.djang als het best bij den europeaan bekend, opvallend door de 

 buitengewone lengte der rolronde peul. Deze peulen worden jong 

 geplukt en in stukjes gesneden in de sajoer gekookt of op andere 

 wijze bij de rijst gegeten, door den europeaan het meest als gado- 

 gado. Rumphius (V, bl. 375) noemt dezen vorm Dol ie hos 

 sinensis, naar den maleischen naam (der Molukken) katjang 

 tjina en zegt, dat de chineezen en europeanen aan deze soort de 

 voorkeur geven boven andere peulvruchten ; men snijdt, aldus Rum- 

 phius, de groene peulen in stukjes, die men opkookt in water en 

 daarop begiet met een vette saus, want anders zijn zij schraal. 

 Een stuk worst of spek past het beste daarbij. De wijze van toe- 

 bereiden is veranderd, doch de voorkeur van den europeaan voor 

 dezen vorm van Vigna sinensis is gebleven. 



Gaan wij na wat Rumphius mededeelt van eenige niet windende 

 vormen, dan is het niet aan twijfel onderhevig, dat de laatste, thans 

 voor den europeaan bijna zonder waarde, eens een belangrijk aandeel 

 moeten hebben gehad in de voeding. Hij beschrijft ze (V, bl. 383) 

 onder den naam van Phaseolus minor als een kruipenden struik, 

 die een groote plaats innam in den indischen akkerbouw. Na de ver- 

 schillende plantwijzen te hebben verklaard, zegt hij, dat de peulen rijp 

 zijn in de derde of vierde maand en de planten alsdan de meeste 

 bladeren verloren hebben, zoodat zij bestaan uit de naakte stengels 

 en de peulen. Bezitters van kleine tuinen plukken de peulen af, 

 drogen die op een mat in de zon en dorsenen ze met een stok 

 of pellen ze uit de hand, waarna het kaf wordt uitgewand. De 

 Javanen, baliërs en andere volken, die groote velden met dit gewas 

 bebouwen, trekken de planten uit. Deze katjang, zegt Rumphius, 

 is naast de rijst de meest gewone provisie, zoo in de huishouding 

 als op de schepen. De witte zijn het beste; zij komen van Java 

 en Bali en worden naar wijd en zijd uitgevoerd. Men kan ze 

 echter moeilijk langer dan een jaar goedhouden, omdat er licht 

 de worm inkomt. Het langst blijven de gele goed, in het bijzonder 

 de solorsche en daarna komen de roode of ambonsche, de katjang 

 mérah, doch deze beide zijn slechter van smaak dan de witte en 

 de roode vormen bovendien een winderig voedsel (Rumph.). 



De versche peulen van de niet windende vormen komen in hun 

 seizoen geregeld ter pasar; de zaden worden in de sajoer gekookt 

 en door den inlander ook wel gekookt bij de rijst gegeten. De 

 droge zaden, in het bijzonder de roode, zijn het geheele jaar door 

 in de waroengs te verkrijgen. In heb er in West-Java geen ander 

 gebruik van kunnen ontdekken dan voor het maken van srocndèng, 

 een bij feestelijke maaltijden van den inlander opgedischt bijgerecht, 

 dat wegens de hardheid der boonen een beproeving schijnt te 

 zijn van de deugdelijkheid van het gebit. In Oost-Java moet men 

 er meer werk van maken, want in Pëmimpin pengoesaha tanah 

 van Sept./Oct. 1915 wordt een zevental bereidingen van de zaden 

 opgegeven ; daar worden zij o.a. gekookt gegeten met zout en geraspte 

 klapper. Deze spijs heet krawon en vervangt in schrale tijden en in 

 arme streken voor een groot deel de rijst. In de Ind.Mercuur van 

 25/3 '13 wordt uit de Locomotief oyergedrukt, dat die boonen in vrij 

 belangrijke hoeveelheid worden geteeld in ürobogan en te Sema- 

 rang op dat tijdstip werden verhandeld tegen ca ƒ 5.30 per picol. 



