AEGLE — CITRUS. 17 
137/4100.van lémon manis tjina (Mal. Mol.), of djéroek lêgi (Jav.), djêroek 
manis (Mal.). Het is een boom, zegt hij, door geheel Indië aan- 
geplant. De vrucht is òf zuiver rond met een heel klein bultje 
bij den steel, òf aan beide zijden afgeplat: de eerste heeft een 
dikke, vooze, de tweede een dunne schil, die zich in beide gevallen 
gemakkelijk laat afpellen. De kleur der schil is donkergroen, doch 
indien men ze afplukt als zij goed rijp zijn en laat liggen, dan 
wordt de schil aan één kant geel. Het pulp is roodgeel, zoet. 
Dan beschrijft Rumphius nog (ll, bl. 115) een /émon manis 
bësar onder den naam van Aurantium verrucosum: dit is 
de hoogste van alle djëroeks, een vlugge groeier en doorgaans 
meer productief dan de vorige. Hij heeft een vruchtbaren, door- 
latenden bodem noodig en de volle zon. De vruchten zijn bijkans 
twee vuisten groot, zuiver rond, doch met een aantal groote, harde 
wratten: de schil kan niet worden afgepeld en de partjes kunnen niet 
van elkaar worden gescheiden. Het pulp islichtgeel, zoet en sappiger 
dan van de voorgaande en wordt daarom door velen geprefereerd. 
B. subspec. amara, de groep der bittere oranje-appelen. Dit zijn 
kleine, altijd van doornen voorziene boomen, met zeer weinig of 
niet gekartelde, zeer aromatische bladeren; de bladstelen zijn weinig 
gevleugeld. De vruchten zijn bolvormig, zonder tepel, sterk ge- 
kleurd en dikwijls gerimpeld : de schil is zeer bitter en sterk riekend, 
het pulp bitter en zuur. Deze ondersoort wordt verdeeld in twee 
variëteiten, de var. Bigaradia en de var. pumila. Een vertegen- 
woordiger van eerstgenoemde variëteit beschrijft Rumphius (Il, bl. 
111) onder den naam van Aurantium acidum alseen op Ambon 
veel voorkomenden, doch op Java, Bali en Celebes bijna onbekenden 
boom met hoekigen stam, bestaande uit een bleekwit, tamelijk hard 
hout, ongeschikt voor groot werk, omdat de stam zoo wanstaltig 
is. De vruchten, in het Mal. der Mol. gewoonlijk lémon itlam genoemd, 
zijn bijna zuiver rond, van boven en van onderen wat afgeplat; 
de schil is donkergroen en wordt tenslotte geel of oranje aan één 
zijde. De schil kan niet worden afgepeld en het pulp is zeer sappig, 
wijnachtig zuur en iets bitter met een viezen bijsmaak, zoodat de 
vrucht in den kost niet wordt gebruikt. Het sap is echter uitmuntend 
geschikt om koperwerk te poetsen en voor het reinigen van het 
hoofdhaar; het bijt niet op de huid, gelijk dat van andere limoenen. 
In het Middellandsche-Zee gebied wordt de bigarada-appel 
gecultiveerd voor de parfumerie-industrie (neroli uit de bloemen); hij 
levert verder de bittere oranjeschillen en pomeransen (jonge vrucht). 
Tot de variëteit pumila rekenen zoowel Engler als Guillaumin 
de reeds beschreven Aurantium sinense van Rumphius, doch diens 
beschrijving schijnt mij toe niet overeen te komen met die van den 
chinois. Guillaumin zegt, dat de chinois alleen wordt gekweekt 
om de kleine vruchten, die onrijp worden geconfijt. lets dergelijks 
deelt Rumphius mede (ll, bl. 116) van zijn onvolledig beschreven 
Aurantium pumilum madurense: hij zegt daarvan alleen, 
dat het is een op Madoera geteeld zoet djeroekje, kleiner nog dan 
de djëroek nipis en insgelijks dun van schil. Op Madoera zou het 
lemon soeasi of lemon kolte heeten en door de chineezen van Grise 
veel worden gebruikt om te confijten. Misschien is met behulp 
van de inlandsche namen deze vorm terug te vinden. 
