CITRUS. 19 
137/M00. djëroeks, afkomstig van een heester met meestal krommen stam, die 
de dikte van een dijbeen niet te boven gaat. Hij vraagt, zegt'R., geen 
goeden, vetten grond, want hoe harder die is met steen en puin ge- 
mengd, des te weelderiger wast hij, vooral als hij wel ter zonne staat. 
De vruchten zijn zuiver kogelrond, zonder knobbels, eindigend in 
een spits tepeltje. De schil is dun, eerst groen, daarna citroengeel: 
het pulp is wit of groenachtig, zeer sappig, zuiver zuur en met 
goeden geur. Dit sap is in dagelijksch gebruik om allerhanden kost 
daarmede zuur te maken, want van alle indische djëroeksoorten 
is deze de smakelijkste. 
In de engelsche west-indische koloniën wordt een vorm van dië- 
roek nipis op groote schaal geteeld om de vruchten zelf, die worden 
uitgevoerd als limes: om het sap, hetwelk in natura, geconcentreerd 
of in den vorm van kalkzout wordt uitgevoerd voor het bereiden 
van citroenzuur: en voor de aetherische olie, die uit de schillen 
wordt verkregen òf door distillatie (essential oil of limes), òf langs 
kouden weg mechanisch (otto of limes). Van deze producten zijn 
het geconcentreerde sap en het kalkzout het belangrijkst. Een 
beknopte, doch vrij volledige beschijving van de bereiding vindt 
men in l'Agr. Pratique d. p. chauds van Maart 1914, bl. 178. In Teys- 
mannia 1905, bl. 300 wordt overwogen, of ook Java de bereiding 
van deze artikelen zou kunnen ter hand nemen, doch een definitieve 
beantwoording van deze vraag, hetzij in bevestigenden, hetzij in 
ontkennenden zin, is niet mogelijk door het ontbreken van opbrengst- 
cijfers. In Bulletin Imp. Inst. 1915, bl. 77 wordt de opbrengst per 
acre in West-Indië gesteld op 24000 Ibs limes, dus ca 19 ton per 
bouw en inderdaad moet de oogst wel ruim zijn, wil de cultuur 
rendeeren, aangezien de waarde per vrucht aan citroenzuur zéér 
gering is. West-Indië is de cultuur begonnen in concurrentie met 
een dergelijke industrie in Zuid-Italië, waar citroenen het uitgangs- 
punt vormen; geen van beide is het gelukt zijn concurrent van 
de baan te dringen. 
Hasskarl noemt in zijn Nut (No. 259) de djëroek nipis C. L i- 
monellus, Hassk. z oxycarpa. Deze vorm schijnt in het jav. ook 
gebêl en djëroek pêtjël te heeten. Behalve voor het zuur maken van 
spijzen wordt hij veel ook gebruikt in de medicijnen. Mevr. Klop- 
penburg zegt, dat een aftreksel van den wortel van djëroek nipis 
een middel is om te stoppen bij buikloop en dat het sap slijmop- 
lossend werkt bij beginnende verkoudheid; zij beveelt aan het met 
zout in te nemen en ermede te gorgelen bij abcessen in de keel. 
Jasper (Geneeskrachtige planten) vermeldt nog, dat voortgezet ge- 
bruik van het sap van djeroek pêtjël met het vocht uit fömoe lawak 
en Suiker wordt beschouwd als heilzaam bij gonorrhee. 
Ten slotte beschrijft Rumphius (Il, bl. 109)een Limonellus aura- 
rius, die de kleinste vruchten heeft, niet grooter dan musketkogels, 
rond, met kleine wratjes bezet en gemeenlijk gegroefd. Zij blijven 
lang groen, doch worden ten laatste citroengeel. De dunne schil is 
specerijachtig, bijkans als lagoendi (Vitex trifolia, L.), het pulp sap- 
pig, geel en zeer zuur. Deze lémon mas wordt alleen gebruikt door 
de goudsmeden, voor het reinigen van het metaal, en verder onder 
allerlei medicamenten en waschmiddelen om de oogen te zuiveren, 
voor welk doel zij beter geschikt zijn dan andere soorten, omdat zij 
