BRUCEA — PROTIUM. 27 
vooral tegen oepas (d.i. cholera en pleuris), waartegen men den 
patiënt een vruchtje, in kleine stukjes gesneden, met een pinang 
laat kauwen en het sap inslikken, ’t welk een moeilijk werk is, 
omdat de gruwelijke bitterheid zoo lang in den mond blijft en 
dikwijls walging verwekt. Beter is daarom een paar van de hart- 
vormige vruchtjes met wat water op een steen fijn te wrijven en 
dat den dijder ineens te doen uitdrinken. Mede gebruikt men de 
vruchtjes in allerhande koortsen; met succes geeft men ze in een 
dosis van 5 tot 7 stuks. Voorts worden zoowel de wortels als de 
vruchten, in water gewreven, ingenomen tegen koliek en hoest, 
speciaal kinkhoest, en aamborstigheid. Bij vergiftiging werkt de, 
wortel heilzaam door braking op te wekken. Rumphius geeft nog 
verscheidene andere toepassingen van de verschillende deelen van 
dezen „kapitein der medicijnen”, zoowel in- als uitwendig en ka- 
rakteriseert de kracht ervan door te zeggen, dat hij de maag ver- 
sterkt, den verloren eetlust terug geeft en al'e verstopping der 
ingewanden opent. De vruchten moet men plukken als ze geel 
of zwartachtig beginnen te worden, want eenmaal afgevallen zijn 
zij minder werkzaam en bovendien weinig te vinden (Rumph.). 
BURSERACEAE. 
1390/4137. Protium javanicum, Burm. (Amyris dentata, Willd., A. 
PROV U e Je) 
Volksnamen. Soend: Tanggoeloen — Jav.: Bérnang, Goeloen, 
Katos, Trênggoeloen — Mad.: Tangghoeloen. 
Meestal zeer kromme, laag bij den grond vertakte, dikke, ge- 
woonlijk nogal lage boom, tot 22 M. hoog en 110 cM. dik, verbreid 
over geheel Java tusschen O en 500 M. zeehoogte, in den regel ver- 
strooid groeiend. 
Het breede, roodbruine kernhout is zwaar en zeer fijn van draad, Hout. 
doch ofschoon het om zijn bijzondere duurzaamheid, groote sterkte 
en andere goede eigenschappen algemeen door de inlanders wordt 
geroemd, wordt het slechts zelden gebezigd, aangezien op de groei- 
plaatsen dezer houtsoort meestal ook djati te krijgen is. Ongetwijfeld 
is het echter een uitstekende timmerhoutsoort, waarvan te weinig 
partij wordt getrokken: waarschijnlijk is het geschikt voor schroe- 
ven, kamraderen, wagenassen enz. Het is alleen in korte, doch zeer 
dikke stukken te bekomen: slechts bij Poeger in Zuid-Besoeki vindt 
men rechtstammige exemplaren (K. & V. — IV, bl. 22). De Sturler 
(Houtsoorten No. 62) zegt: Tanggoeloen is zeer geschikt voor mo- 
lenwerk en scheepsblokken en voor grove meubelen: bewerkt zijnde 
krijgt het de kleur van sawoe. Vorderman (Madoereesche planten 
No. 356} deelt mede, dat het niet wordt aangetast door witte mieren 
en, hoewel hoog in prijs, plaatselijk wordt gebruikt voor stijlen 
bij den huisbouw. Rumphius, den Tíingulong kennende uit ma- 
teriaal door hem van Java ontvangen, zegt (VII, bl. 54), dat het 
kernhout te Batavia bij den huisbouw werd gebezigd en ook voor 
stelen van gereedschappen, schaven en voor houten hamers. 
De jonge bladeren worden volgens denzelfden gegeten. Vorder- Bladeren. 
man (1.c.) vermeldt, dat een papje van de sterk naar terpentijn rieken- 
de bladeren bij buiklijden op den buik wordt aangewend en Jasper 
