Vruchten. 
139/4140. 
Hout. 
Hars. 
28 BURSERACEAE. 
(Geneeskrachtige planten), dat zij een middel zijn tegen hoest: men 
wrijft de bladeren fijn met klontjes suiker, doet er wat sap bij- 
van djéroek pêtjél en neemt het verkregen vocht in. 
De vruchten worden gegeten: zij zijn zoetig met een terpentijn- 
achtigen bijsmaak (Vorderman); anderen noemen ze zuur, doch 
eetbaar, weer anderen oneethaar. De schil van de vrucht bevat een 
aromatische aetherische olie, die nuttig wordt geacht tef vervan- 
ging van terpentijn en dergelijke prikkelende stoffen (Horsfield, Me- 
dicinal plants, bl. 121). 
Canarium amboinense, Hochr., C. commune, L. en C. 
moluccanum, Bl. 
De tamme kanari’s, door Rumphius (Il, bl. 145) bijeengebracht 
in het hoofdstuk gewijd aan Canaríium vulgare, komen volgens 
hem wildgroeiend alleen voor in de Molukken en verder oost- 
waarts, doch niet op Celebes, Bali en westelijker gelegen eilanden: 
daar zijn zij ingevoerd. Ook op Ambon zijn zij niet wild, doch 
worden alleen aangetroffen in de dorpen en in de boschtuinen. 
Het hout is wit, dicht en hard, maar niet duurzaam: droog is 
het ook niet sterk. De oude stammen geven echter goed brand- 
hout, dat gezocht is voor het branden van kalk. Uit de wortel- 
lijsten van oude stammen maakt men wel pagaaien. 
Als de boomen oud worden, plegen zij een weinig wit, taai 
hars uit te zweeten, als men in het onderste deel van den stam of 
de wortels kapt. Jonge boomen en die welke rijkelijk vruchten 
dragen geven geen hars en de inlanders maken van dit pro- 
duct ook weinig werk omdat zij weten, dat als de boom aanvangt 
een grootere hoeveelheid hars voort te brengen, het gedaan is 
met de vruchtdracht. Hars is in overvloed van andere boomen te 
verkrijgen en die van den tammen kanari heeft geen bijzondere 
toepassingen: men zou er fakkels van kunnen maken (Rumphius). 
De helder uitgevloeide hars, die aanvankelijk de consistentie heeft 
van zalf, wordt allengs geheel ondoorzichtig en broos door kris-. 
tallisatie van een hoofdbestanddeel. Kenmerkend is de witte, vaak 
meer of minder groenachtige kleur en de reuk, die het meest aan 
eugenol doet denken (Boorsma in Teysmannia 1912, bl. 314). 
Voor den inlandschen medicijnhandel wordt zij volgens Vorderman 
(Geneesmiddelen I) verkregen door den stambast in te snijden, 
doch ik zag nooit anders inzamelen dan de spaarzame spontane 
uitvloeiingen. De waarnemingen van Boorsma (l. c.) omtrent de 
gëtah kanari, zijn volkomen in overeenstemming met de mede- 
deelingen van Rumphius. B. zegt, dat harsproductie op Java bij 
den kanari betrekkelijk zeldzaam is en, gelijk dat ook voor som- 
mige andere harsen geldt, moet worden opgevat als een ziekte- 
verschijnsel. Het zijn “dan ook meest exemplaren met een ziekelijk 
voorkomen, die een hoeveelheid van eenige beteekenis voortbrengen. 
Te Buitenzorg. waar de kanari zoo talrijk is vertegenwoordigd, 
zijn slechts enkele individuen te vinden, die flink wat hars geven: 
een vochtig klimaat is trouwens voor harsvorming niet gunstig. 
De veelvuldig opgeworpen vraag of gëtah kanari niet uitgevoerd 
zou kunnen worden als elemi, is thans wel te beantwoorden. De 
tamme kanari wordt geplant òf om zijn schaduw, òf om zijn zaden: 
