CANARIUM. 31 
vorige, de eerste met de volgende soort, behoudens de geringere 
afmetingen. Op Java is verschil in vorm bij de zaden van den zoo 
algemeen geplanten C. commune niet opvallend. Door Rumphius 
echter wordt bij onderscheiden soorten melding gemaakt van het 
bestaan van vormen met langwerpige (hoekige) en met ronde noten 
en het is twijfelachtig, of men in die gevallen wel te doen heeft 
met verschillende soorten of vormen; heeft eenmaal het denkbeeld 
post gevat, dat zulk een onderscheid in den regel bestaat, dan 
zal het niet moeilijk vallen afwijkingen te vinden, die den regel 
schijnbaar bevestigen. Het blijft intusschen mogelijk, dat de kleine 
ronde kanari van Rumphius een nog niet herkende soort is. 
Canarium commune is de soort, die op Java, vooral in de laag- 
vlakte, zeer algemeen wordt gecultiveerd als alleeboom ; zij is daar, 
als gezegd, niet inheemsch en komter niet verwilderd voor. Op Banda 
wordt deze soort, evenals de andere, in de notemuskaat-tuinen 
geplant als schutboom, d.w.z. om de pala te beschermen tegen 
wind. Janse (De Muskaatnootcultuur enz., bl. 42) teekent aan, dat 
alleen deze wordt gebruikt voor de bereiding van kanari-olie, 
terwijl de andere uit de hand worden gegeten. 
De derde tamme kanari, C. moluccanum, Bl, is de groote lang- 
werpige van Rumphius, met driekantige zaden, voorzien van scherpe 
ribben; de lengte bedraagt drie dwarsvingers en de breedte een duim. 
Rumphius zegt, dat zij gemakkelijk zijn te kloppen, doch niet zoo 
lekker smaken als de andere, zoodat zij het meest in gebruik zijn 
voor het bakken van bagea. Op Java is echter deze soort van kanari 
ambon zeer gezocht, misschien omdat zij grooter is dan de gewone. 
Aangeplant wordt de veel hoogere C. moluccanum op Java veel min- 
der vaak (de fraaie lanen te Tjilatjap) dan C. commune en de in de 
chineesche warongs te Batavia somtijds voorradige kanari ambon 
wordt, naar mij werd medegedeeld, aangevoerd uit de Molukken. 
In het Museum: Hars, zaden en olie. 
139/4140 Canarium balsamiferum, Willd. (Canariopsis glabra, 
Migq., Pimela glabra, BĲ). 
Volksnamen. Alf. Leytimor: Kamakoan. 
Dubieuze soort, door Rumphius onder den naam van Canarium 
odoriferum leve beschreven (ll, bl. 156) als een hooge, dikke 
boom, die in het ambonsche bergland zeldzaam voorkomt. Uit het 
bovenste deel van den stam en de takken treedt een witachtige, 
droge hars, uit het onderste deel een zachte, balsemachtige hars, 
half roodachtig geel, half zwart, en als men die drukt, komt er een 
dunne, welriekende olie uit. De geur van die olie is niet bij alle 
boomen even krachtig en hij is ook niet zoo welriekend als van 
den anderen Canarium odoriferum (zie onder C. hirsutum, Willd.). 
Aan oude exemplaren vindt men tamelijk groote klonters hars als 
onze harpuis of als bleeke colophonium, doch daarvan is de geur 
grootendeels verdwenen. Die hars wordt somtijds gebruikt voor 
toortsen (Rumphius). 
1390/4140. Canarium decumanum, Gaertín. 
Volksnamen. Mal.: KanaribabiBuitenzorg), K. bêsar, K. soela 
(Molukken). 
Reusachtige boom, tot 50 M. hoog, door Rumphius onder dienzelf- 
