1435/4273. 
Wortels. 
145/4281 . 
Hout. 
Bast. 
Bladeren. 
62 POLYGALACEAE — DICHAPETAL ACEAE. 
Het Koloniaal Museum (Bulletin No. 50, bl. 181) ontving materiaal 
van Bandjarnegara met het bericht, dat een papje van den aromati- 
schen wortel zoowel als van het blad wordt gebruikt als smeersel 
bij een gevoel van vermoeidheid; volgens sommigen zou een af- 
kooksel ook worden gebezigd tegen koorts. Te Buitenzorg werd 
mij opgegeven, dat wortel en blad van lidah ajam deel uitmaken 
van een inwendig middel tegen vrouwenziekte en Dr. Boorsma 
deelde mij mede, dat een aftreksel van daoen lidah ajar met goela 
djawa wordt gedronken tegen keelpijn, bijv. de pijn veroorzaakt 
door het eten van te veel ananas, waarvan vooral spruwlijders last 
hebben. Meer algemeen is het gebruik, dat Boorsma in Bulletin 
du Dépt. de lAgr. XVI, 1908, bl. 1 ervan vermeldt: een aftreksel 
wordt ingegeven tegen hoest en asthma en ook vormt het kruid 
een bestanddeel van een middel tegen buikloop. Vorderman zegt in 
het Tijdschr. v. Inl. Geneeskundigen 1896, bl. 5, dat een infusum van 
het kruid met wortel en al dikwerf met goed:gevolg wordt gebruikt als 
palliatief middel bij asthma, terwijl het ook bij chronische bronchitis 
goede diensten bewijst. Men neemt daartoe 15 à 20 gram van het ver- 
sche kruid, snijdt dit klein en laat het op '/, L. water aftrekken. 
Deze hoeveelheid wordt als thee gedronken en in één dag opge- 
bruikt; de smaak is zwak aromatisch. 
Boorsma (lc.) vond in den wortel en in mindere mate ook in de 
bladeren, o.m. methylsalicylaat. 
In het Museum: Kruid. 
Polygala paniculata, L. (P. variabilis, Hassk.). 
Volksnamen. Soend.: Patjè-patjè, Tjentjèng. 
Eenjarig, meestal sterk vertakt, opgericht kruid, 0.10 tot 0.50 M. 
hoog, afkomstig uit tropisch Amerika, op Java in vele streken van af 
de laagvlakte tot op 1500 M. zeehoogte algemeen (Backer, Schoolflo- 
ra). Volgens Tropische Natuur 1915, bl. 167 zou een gesuikerd aftrek- 
sel van de geheele plant een middel zijn tegen gonorrhee en lenden- 
“pijn; de lichtgele wortels, die een niet onaangenamen geur bezitten, 
leggen de inlanders wel eens gedroogd tusschen de kleeren. Volgens 
Van Romburgh’s mededeelingen in de Verslagen 1893 en 1894 
omtrent ’s Lands Plantentuin (bl. 56 en 43) verkrijgt men door distil- 
latie van de wortels met water een zware, welriekende aetherische 
olie, bijna uitsluitend bestaand uit methylsalicylaat, welke stof ook 
in de wortels van andere Polygalasoorten is aangetroffen. 
Xanthophyllum excelsum, Mig. 
Volksnamen. Mal.: Kajoe têlor — Soend.: Ki éndog — Jav.: 
Djtroekan, Endog-éndogan — Mad.: Lortéloran, Rasbhêrasan. 
Fraaie boom, tot 25 M. hoog en 45 cM. dik, verbreid over geheel 
Java beneden 1200 M. zeehoogte. 
Het hout dient in enkele streken voor huisbouw, maar wordt niet 
hoog geschat; soms wordt het gebruikt voor rijststampers (K. & V.— 
V, bl. 298). De Clercq (No. 3525) zegt, dat de bast een middel 
is tegen koliek en van de var. affine, Boerl. (No. 3526), dat een 
aftreksel van de bladeren als thee wordt gedronken. Boorsma 
(Bulletin XVI du Dépt. de l'Agr., bl. 3) vond in den bast en ook 
in de bladeren een giftig saponine! 
