RICINUS. 93 
147/4424. kalk en voegen daaraan onder gestadig omroeren een derde deel 
ricinusolie toe. Met houten stampers werkt men dat deeg zoolang 
door elkaar, tot het taai wordt en uitgetrokken kan worden als was. 
Hiervan maakt men dunne, lange riemen, die op den buitenkant der 
vaartuigen worden geplakt, op de naden wat dikker dan op de 
andere deelen. Het deeg kleeft terstond vast en wordt glashard. 
Om het weeker te maken vergroot men de hoeveelheid olie en om 
het vaster te maken mengt men er werk van oude touwen onder 
(Rumph.). Dr. Boorsma deelde mij mede, dat hij dit-mengsel te 
Batavia nog heeft zien toepassen bij het breeuwen van prauwen. 
De perskoekis giftig door de bij het persen daarin achterblijvende 
ricine en wordt slechts gebruikt als meststof (ca 4.8°/, stikstof en 1.60/, 
phosphor). Greshoff zegt, dat zij een goed ratten- en muizengift is. 
Vervalsching van veekoeken met de residu van de ricinus-olieberei- 
ding heeft herhaaldelijk aanleiding gegeven tot vergiftiging van 
vee. Merkwaardig is echter, dat — volgens Greshoff — sommige 
dieren, zooals buffels, zonder schade ricinehoudend voeder kun- 
nen eten. Men heeft wel aanbevolen de persresidu zelfs voor men- 
schelijke consumptie geschikt te maken (speciaal voor lijders aan 
suikerziekte) door langdurige verwarming. 
De uitvoer van djarak uit Ned.-Indië is beperkt tot Java; hij is 
wisselvallig en zinkt in het niet bij vergelijking met de uitvoeren 
uit Eng.-Indië. Uitbreiding van deze cultuur is niet te verwachten; 
in sommige streken is zij geheel verlaten doordat de gelegenheid 
tot afzet van de olie, die ook hier als smeerolie meer en meer 
wordt verdrongen door smeermiddelen van mineralen oorsprong, 
afnam. Voorts is de cultuur vrij riskant : oogstmislukking door felle 
droogte, en meer nog door ontijdige regens in den oostmoesson, 
komt herhaaldelijk voor. Vruchten die in de regenmaanden rijpen, 
zijn meest voos of wormstekig, constateerde reeds Rumphius. 
Dientengevolge is de productie in het algemeen dalende. Toch 
ziet men somtijds na eenige droge jaren de cultuur plotseling op- 
leven, daar droogte den djarak tenslotte minder schaadt dan de 
meeste andere gewassen. Volgens de officieele statistiek heeft de 
uitvoer bedragen, in tonnen: 
van/in Semarang. | Soerabaja. | Probolinggo. eee ed Pasoeroean.) Elders. 
1910 329 |__414 97 — — — 
1911 142 481 55 nv. n.v. 11 
1912 164 415 305 = En Tnt 
1913 | 542 810 305 127 15 — 
1914 _ | _706 665 109 53 LE A ens 
Volgens Wijs (in Van Gorkom’s Ol. Cultures Il, bl. 246) is de 
djarak van Java zeer gezocht, vooral de kleine bruine; zij wordt 
hooger geschat dan die uit Eng.-Indië, dat het leeuwendeel heeft 
in de wereldproductie. 
Rumphius onderscheidt den djarak in Ricinus albus en Ri- 
cinus ruber, den eersten met groene, den tweeden met roode bla- 
deren: van R. albus vermeldt hij nog verschillende vormen. Be- 
Residu. 
Productie. 
Uitvoer. 
Variëteiten. 
