Residu. 
Overige toe- 
passingen. 
Giftigheid. 
96 EUPHORBIACEAE. 
N 1. 1899, bl. 180 echter, wordt kEmiri-olie door de inlanders (op 
Java) nooit tot het bereiden van spijzen gebruikt, wel de residu der 
zaden, die na het uitpersen van de olie overblijft. Daarvan wordt dagé 
kemiri gemaakt, een voedingsmiddel van het genre reeds beschreven 
onder Arachis hypogaea, L. Volgens hetzelfde Tijdschr, jaargang 
1902, bl. 428 wordt de perskoek fijngestampt, 2 etmalen in stroo- 
mend water geweekt en daarna in een koekoesan gestoomd. Hier- 
mede wordt verder gehandeld als vermeld onder Arachis hypogaea, 
L; kêmiri eischt vier dagen om dagé te worden en de me ssa wordt 
insgelijks zuur, indien de grondstof na het stoomen ín aanraking 
is geweest met de vingers. 
Waar de vrucht materiaal moet opleveren voor de verlichting, 
neemt men somtijds niet de moeite om er de olie uit te persen, 
doch rijgt de kernen eenvoudig aan een spietje. In Rumphius’ 
tijd was het gewone gebruik, dat de javanen en makassaren van 
Camirium maakten, het vervaardigen van kaarsen. Men stampt, 
zegt hij (ll, bl. 180), de pitten fijn, kneedt ze terdege met een 
weinig katoen of klappervezel tot de consistentie van een dikke 
reuzel, neemt stokjes van gespleten bamboe en rolt het deeg daar om 
tot de dikte en den vorm van een kaars. Die kaarsen branden wel 
gestadig, doch zijn veel vlugger op dan vetkaarsen en geven ook een 
onaangenamen geur af. Het maken van dergelijke kaarsen heeft nog 
op precies dezelfde wijze plaats op Sumatra; de zaden heeten daar 
naar dit gebruik: boewah damar (Veth, Sumatra-expeditie, Volks- 
beschrijving Il, bl. 175). Andere toepassingen had men daarvan 
in R's tijd nauwelijks; sommigen aten de zaadkernen rauw met 
een weinig peper, doch men moet er niet te veel van eten, zegt 
hij, want zij maken dronken. ’t Zekerste is, dat men de noten 
in het vuur werpt en ze er in laat, totdat de schil ín brand vliegt; 
de gebraden pit kan men dan uit de hand eten of gebruiken in 
de plaats van klapper (Rumphius). 
Hoewel de giftigheid niet groot schijnt te zijn, gezien het dage- 
lijksch gebruik in de voeding, zijn de zaden toch niet volkomen on- 
schuldig. Greshoff (Schetsen) vermeldt dierproeven, die aantoonen, 
dat de kiemen een stof bevatten, welke in werking overeenkomt 
met het scherpe gif van Jatropha Curcas, L. en vergiftigingsver- 
schijnselen, veroorzaakt door het inwendig gebruik van kEmiri-olie, 
zijn geconstateerd. Voor meerdere bijzonderheden en het gebruik 
elders, zie Greshoff, Schetsen. 
In het Museum: Bast, zaden, olie. 
147/4428. Aleurites spec. div. 
Aleurites trisperma, Blanco is een kleine, ca 15 M. hooge boom 
van de Philippijnen, op Java aangeplant en verwilderd: op open 
plaatsen en in kampongboschjes. Het is niet onmogelijk, dat deze 
soort is ingevoerd in plaats van den chineeschen houtolie-boom 
(K. & V. —XIl, bl. 556). In West-Java wordt hij aangeduid als 
kémiri tjina of moentjang tjina en uit zijn giftige zaden wordt volgens 
Korte Berichten van 26/3'12, bl. 153 een olie geperst, in het Tange- 
rangsche bekend als minjak pakal. De boomen komen daar zeer ver- 
spreid voor, evenals in Krawang, den omtrek van Batavia, Tjiandjoer, 
Djasinga en waarschijnlijk op nog wel meer plaatsen. Op de par- 
