MANIHOT. 105 
__147/4444.van eigen aanplant verwerken, drijven de cultuur op uitgestrekte 
erfpachtsperceelen zonder tusschenplanting. : 
Men kan cassave in elken tijd van het jaar aanplanten, doch het 
best slaagt zij tegen het eind van den regentijd. Losse gronden 
zijn voor haar het meest geschikt, maar ten aanzien van den bodem 
is zij niet bijzonder kieskeurig, evenmin als ten opzichte van het 
klimaat. De grondbewerking bestaat uit een of twee maal patjoe- 
len of ploegen; men plant op rijen, 4 voet of meer van elkaar en 
in de rij op 3 of 4 voet afstand, vaak echter veel dichter. Als plant- 
materiaal bezigt men aangepunte stukken, ter lengte van 1 voet, 
van middelmatig oude stengels, waarvan de top en het beneden- 
ste einde niet worden gebruikt: die stekken worden rechtop of 
schuin in den grond geslagen *) en botten na 4 of 5 dagen uit. 
Men wiedt, als de jonge loot ongeveer een voet hoog is, hetgeen 
samenvalt met een leeftijd van 3 à 4 weken. Als de aanplant 2 
maanden oud is wordt er ten tweeden male gewied en tevens 
aangeaard. Daar de plant alsdan hoog opschiet en een zware scha- 
duw geeft, wordt het onkruid (zelfs alang-alang) volkomen onder- 
drukt en is verder onderhoud overbodig. Alleen worden bij een ruim 
plantverband de zijloten verwijderd en werkt de landbouwer op het 
verkrijgen van een gevorkten stengel met twee takken. Het oogsten 
geschiedt door de plant uit den grondte trekken; als daarbij wor- 
tels afbreken, worden die uitgegraven. Bij het kiezen van het tijd- 
stip van den oogst behoeft men niet al te angstvallig te werk te 
gaan: zonder bezwaar kunnen de planten eenige maanden langer, 
tot den leeftijd van een vol jaar, blijven staan; zij nemen dan 
zelfs in omvang toe, doch worden wat houterig (De Bie). 
De wortels dienen zoowel voor de eigen voeding als tot den Volksvoedsel. 
verkoop: beschouwen wij ze eerst als volksvoedsel. Geen der ove- 
rige aardvruchten wordt op Java zoo hoog gesteld als de cassave, 
omdat deze ook op den duur niet tegenstaat, terwijl dat met andere, 
zooals katéla (lpomoea), zoodanig het geval is, dat in schrale 
tijden soms aan bladeren de voorkeur wordt gegeven. Daar komt 
bij dat, zooals ook De Bie zegt, geoogst. kan worden naar be- 
hoefte en dat de gerooide wortels maanden lang kunnen worden 
bewaard zonder te bederven. Na geschild en afgewasschen te zijn, 
worden zij gepoft, gestoomd of gekookt en hebben een belangrijk 
aandeel in de voeding, vooral in Midden- en Oost-Java. Voorts 
maakt men er tal van versnaperingen van. De rauwe wortel, over- 
langs in dunne reepjes gesneden en dan een of twee dagen in 
de zon gedroogd, levert, ín klapperolie croquant gebakken, een 
der vele kripik-soorten van den inlander; die van cassave wordt 
met wat zout gegeten, doch heeft niet veel smaak. De gekookte 
1) Tropenpflanzer 1906, bl. 611, noemt die plantwijze glad verkeerd, omdat, 
als men het plantmateriaal horizontaal legde en met twee vingers aarde be- 
dekte, de opbrengst aanmerkelijk grooter zou zijn. In Teysmannia 1916, bl. 240, 
wordt echter een proefneming beschreven met het planten van cassavestek- 
ken volgens vijf verschillende methodes, waaronder liggend. De planten van 
de laatste categorie hadden last van legeren wegens de vele dunne stengels, 
die door regen of wind waren neergeslagen, en vormden een warnet van tak- 
ken en takjes. De wortelvorming stak beslist ongunstig af bij die van rechtop 
en schuingeplante stekken: het gewicht der wortels was lager dan bij al de 
andere methodes, zoowel absoluut als relatief. 
