À df 
hi 
p * 
ez 
N 
k 
MANIHOT. 107 
_ 147444. Zoowel voor den handel als voor eigen gebruik verwerkt voorts 
de bevolking de wortels, ongeacht van welke variëteit, tot zetmeel. 
In het klein geschiedt dat volgens De Bie als volgt. Na schillen 
worden de wortels in stroomend water gewasschen en dan ge- 
raspt; het verkregen zaagsel wordt in een ton, aarden pot, of ge- 
metselden bak goed met water omgewerkt en het zetmeelhoudende 
water in een ander vat overgebracht, waarna het raspsel met de 
hand wordt uitgeperst om nogmaals aan de zelfde bewerking te 
worden onderworpen. Dit uitwasschen wordt herhaald tot het water 
niet meer wit wordt gekleurd. Het met zetmeel bezwangerde water 
laat men nu minstens een etmaal lang bezinken, waarna de bo- 
venstaande heldere, doch reeds gasbellen ontwikkelende en onaan- 
genaam riekende vloeistof voorzichtig wordt afgegoten. De koek, 
die zich op den bodem heeft afgezet, wordt daarna uit den bak 
losgemaakt en onder voortdurend verkruimelen op platte manden 
in de zon gedroogd, of nog vochtig aan de chineesche cassave- 
meelfabrieken verkocht. 
De Kruyff zegt in Teysmannia 1909, bl. 271, dat het z.g. kam- 
pongmeel in de verschillende streken van Java, vooral van Oost-Java 
en de Preanger, op een en dezelfde wijze wordt bereid, behoudens 
verschil in de constructie van de raspen. Een van de eenvoudigste 
raspen bestaat uit een stuk blik, waarin met behulp van een draad- 
nagel gaatjes zijn geslagen. De opstaande randen van die spijker- 
gaten vormen de rasp. Een beter werkende bestaat uit een plankje, 
waarin op regelmatige afstanden stukjes koper- of ijzerdraad zijn 
geslagen, die ongeveer 1 cM. boven de plank uitsteken. Een be- 
langrijk verbetering was de molen- of traprasp, oorspronkelijk bij 
de meelbereidende bevolking van Kediri, doch thans ook elders 
in gebruik. Deze bestaat uit een hollen cylinder van ongeveer 1 M. 
middellijn, waarvan de mantel wordt gevormd door stukken pe- 
troleum-blik, op de reeds beschreven wijze van gaatjes voorzien. 
De cylinder wordt in beweging gebracht door middel van een trap- 
inrichting, groote overeenkomst bezittende met die van een rijwiel. 
De arbeider zit op een bankje boven op het werktuig en drukt den 
cassavewortel met kracht op de rasp, die hij met de voeten snel doet 
draaien. Een straaltje uit de boven de rasp geplaatste watertank 
(een petroleumblik) spoelt de brij in een onder den cylinder aan- 
gebrachte goot. Om wegspatten te voorkomen, is de bovenste helft 
van de rasp op een kleine opening na geheel omgeven door een 
houten mantel. Deze soort van rasp is later verbeterd door het 
aanbrengen ter halverhoogte van een goot, waarin een draaibare 
plank, voorzien van een handvat. In de ruimte tusschen de plank 
en de rasp worden de wortels geworpen en sterk tegen de rasp 
aangedrukt. De bediening vereischt alsdan twee personen, daar 
de trapper alleen voor het bewegen van de rasp kan zorgen. De 
resultaten met de molenrasp zijn veel gunstiger dan bij raspen met 
de hand, zoowel kwantitatief als kwalitatief. !) 
Het afscheiden van het zetmeel geschiedt volgens De Kruyff door 
het raspsel te zeven door fijnmazig doek en de op het doek te- 
1 In Tropenpflanzer 1910, bl. 478, wordt voor het raspen aanbevolen, een 
handmolen, onder den naam van „Optima’ door W. Janke te Hamburg in 
den handel gebracht. 
Meel. 
Kampongmeel. 
