MANIHOT. Ui 
1471/4444. Behalve de wortels hebben alleen nog de bladeren van deze plant Bladeren. 
eenig nut. De Bie vermeldt (in Teysmannia), dat van de variëteiten 
manis en gading het jonge loof gestoomd wordt gegeten en dat 
de nietal te oude bladeren een gezocht veevoeder zijn, hetwelk voor- 
al door geiten en schapen gaarne wordt gegeten. Men geeft ze daar- 
van echter niet te veel opeens, omdat overvloedig gebruik diar- 
rhee zou veroorzaken. Vorderman zegt (Madoereesche planten No. 
238), dat het loof van een variëteit met roodachtige bladstelen bij 
het vee duizeligheid veroorzaakt, doch dat de bladeren van den vorm 
met gfoenachtige stelen ongestraft kunnen worden gegeven. 
Junghuhn schreef, dat hij in 1838 in de omstreken van Buiten- Variëteiten. 
zorg en Tjiandjoer voor het eerst kennis maakte met Maníhot uti- 
lissima, die daar in zeer geringe hoeveelheid werd aangeplant 
onder den naam van hoewi dangdeur, een inferieure variëteit, welke 
thans nog bekend is. Volgens hem hechtten de inlanders aan de 
wortels weinig waarde. Zeven jaar later schreef echter Hasskarl 
in Het Nut (No. 360), dat de hoewi dangdeur werd gehouden 
voor een aangename spijs en zoowel rauw als ín asch gebraden 
of gekookt werd gegeten. In 1852 werden met succes betere 
variëteiten uit West-indië ingevoerd, voorafgegaan door materiaal 
van Bourbon. Ook na dien tijd heeft herhaaldelijk versche import 
plaats gehad. Van der Stok (Onderzoekingen omtrent Rijsten Tweede 
gewassen, Mededeeling No. 12 Dept. v. Landb., 1910) vermeldt de 
aanwezigheid in den selectietuin te Buitenzorg van 21 op Java 
verbouwde vormen, welke collectie volstrekt niet compleet was. 
Zelf importeerde hij in ruim 2 jaar tijd 32 soorten en geeft in het 
Verslag 1913 van den Landbouw voorlichtingsdienst, bl. 21, de oogst- 
resultaten van niet minder dan 57 variëteiten, geteeld in den selectie- 
tuin te Buitenzorg. In het voorbijgaan zij hier vermeld, dat die re- 
sultaten betreffen zoowel de wortels als het daarin vervatte zetmeel 
en dat de hoogste opbrengsten getallen vertoonen van pl.m. 500 picols 
ongeschilde wortels, bevattende bijna 140 picols zetmeel per bouw. 
Een gevestigde staat van zaken is dus nog niet ingetreden ; derhalve 
moet worden verwezen naar de belangrijke gegevens, neergelegd 
in genoemd werk en dat van de andere, reeds vermelde schrij- 
vers. De bij voorkeur door de inlandsche bevolking in West-Pre- 
anger gekweekte vormen zijn: katéla manis, ook wel k. bênêr of 
k. bodas genoemd, en katéla bêgog. 
In het vaderland van de cassave spreekt men van zoete en van Gistigneid. 
bittere cassave: terwijl men den wortel van de eerste meestal ook 
in rauwen toestand niet vergiftig acht, kan die van de tweede 
slechts toebereid worden genuttigd. Het giftige bestanddeel is, als 
zoo vaak in het plantenrijk, een glucosied, dat bij ontleding blauw- 
zuur oplevert. Zooals door Boorsma in hetlichtis gesteld (Teysmannia 
1905, bl. 483) is echter een verdeeling in giftige en niet giftige 
cassave onjuist. Alle variëteiten van Manihot utilissima, Pohl bevat- 
ten blauwzuur, doch in uiteenloopende hoeveelheid. In West-Indië 
vond men als gemiddelde in zoete cassave 0.007 °/, blauwzuur in 
het inwendige en 0.030 °/, in de schors van den wortel; bij de 
bittere bevatten zoowel het inwendige als de schors 0.024 ®/,. Schilt 
men den wortel, dan zal dus de zoete cassave daardoor van het 
meest schadelijke deel worden ontdaan, terwijl de bittere even gif- 
