165/4739. 
Bast. 
Vruchten. 
150 SAPINDACEAE. 
is wordt het dan ook niet voor huisbouw gebezigd (K. & V: — 
IX, bl. 150). Hasskarl's Nut No. 677 noemt het fraai en geschikt 
voor scheeden van wapens. 
De bast dient volgens De Clercq (No. 3031) tot zuivering van 
het hoofdhaar, waarvoor men volgens andere berichten wel de 
vruchten bezigt: Rumphius echter waarschuwt daartegen, zooals 
blijken zal. Deze omschrijft (Il, bl. 134) het gebruik van den Sa- 
ponaria als volgt. De gemeene man op Java benut de vruchtjes, 
die de grootte hebben van musketkogels, in de plaats van zeep 
om allerlei linnen daarmede te wasschen, want als men ze in 
warm water tusschen de handen wrijft, begint het buitenste slij- 
merige vleesch als zeep te schuimen. Dit sap neemt alle vuilig- 
heid van het linnen weg, maar men heeft bevonden, dat het te 
scherp is en het goed eenigszins verbrandt, waardoor het spoediger 
verslijt dan anders het geval zou zijn. Sommigen hebben onder- 
Staan met deze vruchten zich het hoofd te wasschen, maar be- 
vonden, dat zij te scherp zijn en de haren doen uitvalien. 
Op Java gebruikt men ze ook om sieraden van edel metaal 
te reinigen (Rumph.). Voor laatstgenoemd doel kan men ze nog 
heden ten dage op de pasars van West-Java in toepassing zien. 
Het gebruik van de vruchten om kleeren te wasschen wordt ver- 
meld o.m. door Vorderman in Madoereesche planten (No. 212). 
Catalogus Brusselsche Tentoonstelling zegt, dat geverfde goe- 
deren, daarmede gewasschen, hun kleur behouden. Voorts bericht 
Vorderman nog, dat op Java de vruchten door inlandsche machi- 
nisten wel in het ketelwater worden gedaan om het afzetten van 
ketelsteen te voorkomen. 
Wat betreft het medicinaal gebruik: de Catalogus zoo juist 
genoemd zegt, dat men er het gelaat mede wascht tegen puistjes. 
In het Geneeskundig Tijdschr. v. N. |. dl 4, bl. 575 wordt bericht, 
dat door een geneesheer te Probolinggo met succes lërak werd 
aangewend tegen scabies: een half uur lang werden met de vlak- 
ke hand of een wollen doek de schurftplekken gewreven met de 
in water geweekte vruchten en daarna afgewasschen met koud 
water. Van de 18 patiënten genazen er 10 in vier dagen en de 
overigen allen binnen 7 dagen. Een aftreksel van Irak is voorts 
een algemeen bekend insectendoodend middel, uitmuntend ook 
om aardwormen te verdelgen. In Teysmannia 1913, bl. 580 wordt 
een recept gegeven voor het samenstellen van een vloeistof ter 
bestrijding van ziekten en plagen bij cultuurgewassen, waarvan 
ook zeepnoten deel uitmaken. Aangezien dat voorschrift zijn oor- 
sprong vindt in Algiers, vermoed ik, dat daar met zeepnoten de 
vruchten van Sapindus utilis, Trabut en niet S. Rarak bedoeld 
zijn: van deze laatste zou men méér moeten nemen om dezelfde 
uitwerking te verkrijgen. 
Greshoff (Plantenstoffen Il, bl. 44) zegt, dat de vruchten van 
S. Rarak bestaan uit 73 9%, vruchtvleesch en 27 ®/, zaad; het 
vruchtvleesch is uiterst toxisch, want een decoct 1 : 60.000 ver- 
oorzaakt bij visschen volledige bedwelming, spoedig gevolgd door 
den dood. Ook-de giftigheid van het afgescheiden saponine is zeer 
groot, veel grooter, zegt Greshoff, dan van dat, hetwelk uit Mil- 
lettia sericea werd afgezonderd. 
