184 GONYSTYLACEAE — TILIACEAE. 
1734936. het een goede houtsoort, hard, fijn van vezel, bruin van kleur, voor 
Keukhout. 
planken, stijlen, enz. zeer geschikt. Uit andere berichten blijkt 
echter, dat het aan weer en wind zeer weinig weerstand biedt. 
Veel belangrijker is deze boom als leverancier van een soort 
van aloë- of agêlhout. Het ware reukhout van dien naam is afkomstig 
van Aquilaria Agallocha, Roxb. (Fam. Thymelaeaceae), een boom uit 
den Himalaya, doch daar men het echte Agallochum niet in genoeg- 
zame hoeveelheid kan bekomen, zegt Rumphius (IL, bl. 40), en het ge- 
heele Oosten in reukwerk groot behagen heeft, moeten er andere 
houten opkomen, die daarmede eenige overeenkomst bezitten, om 
deszelfs plaats te vervullen, al naar elk landschap ze bij de hand heeft. 
Een der voornaamste daarvan is de, m.i. wel terecht door Rumphius 
als Agallocehum spurium, basterd-Agallochum, aangeduide 
Gonystylus bancanus, door hem beschreven als een groote boom 
van Borneo en Palembang, ook voorkomend op Bangaai, Soela- 
besi en Ternate. Het reukhout beschrijft hij als hooggeel met don- 
kere plekken, zonder harsachtige aderen; het is week in het kauwen 
@n smaakt naar kamillen met een bitteren nasmaak: de oudste 
stukken zijn wat harder en broos. Heel hoog schatte Rumphius 
het niet: bij het verbranden mist men den geur van citroen- 
schillen, die het echte aloë-hout kenmerkt: eerder riekt het naar 
kamillen. Sommigen doen het wel onder de gewone doepa om 
het volume te vergrooten, doch niet om den geur te verbeteren, 
want daarvoor is het niet geschikt (R.). 
Het garoehout dat men op Java koopt, is in den regel afkomstig 
van Gonystylus. Het grootste deel wordt aangevoerd van Borneo, 
in het bijzonder Bandjermasin en heeft een locale waarde vam 
3 à 5 gulden per picol. In verband met dezen geringen prijs geeft 
men zich op Borneo, waar het zoowel in het uiterste Westen 
als in de Z.&O. Afdeeling bekend is als garoe boewaja, daarvoor 
weinig moeite. De boom wordt geveld, het onverharste hout ver- 
wijderd en de overblijvende kern als garoehout in den handel 
gebracht. Verder zamelt men de stukken in van vergane boomen, 
die bij toeval worden gevonden. Bijgevolg treft men het in den 
handel aan in den vorm van lange, dikke, massieve, ronde stuk- 
ken en van gedeeltelijk vergane, meer of minder verharste stuk- 
ken, in uiterlijk volkomen overeenkomende met het op dezelfde 
wijze verkregen Aquilariahout. De kwaliteit is volgens Boorsma 
(Bulletin VIl du Dépt. de |’ Agr., 1907) afhankelijk van de mate 
van verharsing: de betere, sterker verharste stukken zijn zwaar- 
der dan water. Het sterk verharste hout heet op Java garoe tan- 
doek, het minder sterk verharste garoe ramês (ramës = wrijven, 
kneden.). Op Banka heet het sterk verharste hout, evenals dat 
van Aquilaria, garoe tënggêlêm of g. tandoek (tënggëlém = zin- 
ken, tandoek = hoorn), in tegenstelling waarmede het weinig ver- 
harste wordt aangeduid als garoe timboel (timboel = drijven). 
Versch aangesneden heeft het een eigenaardigen, doch zwakken 
geur: de karakteristieke reuk treedt eerst op bij verbranden. Be- 
halve als grondstof voor het bereiden van stanggi dient het op 
Java zeldzamer om te rooken tegen asthmatische aandoeningen ; ook 
maakt men er wandelstokken, kistjes, krisheften, enz. van. 
In het Museum: Reukhout. 
