174/4953. 
186 TILIACEAE. 
sumatraansche rechtstandig opschoot en zich niet vertakte !). Dat 
dadelijk een proef werd aangezet met het medegebrachte zaad is 
bij een voortvarend man als Teysmann wel waarschijnlijk, doch 
gevolg heeft zijn aanbeveling in elk geval niet gehad. Uit de 
Verslagen van ’s Lands Plantentuin blijkt echter, dat in 1875 en 
daarna met jute te Buitenzorg en elders is geëxperimenteerd. De 
resultaten der proeven werden gunstig genoemd, maar dat zij niet 
werden vervolgd, kan niet worden, aangemerkt als een bewijs van 
slagen. In het Tijdschr. d. Ind. Mij. v. N. & L. dl 41, 1890, bl. 38 
worden proeven beschreven, genomen in Bagelen: daaruit wordt 
onomwonden geconcludeerd, dat de jutecultuur er zich wel nimmer 
zal ontwikkelen tot een volkscultuur. De hoop haar hier in te voe- 
ren, bleef intusschen levendig, zooals blijken kan uit de „beknopte 
handleiding voor de jutecultuur van J.A.W. Wiselius’, gepubliceerd 
in het Tijdschr. v. Land- en Tuinbouw en Boschcultuur 4e jaar- 
gang, bl. 18. In Bulletin No. 28 van het Kol. Museum (1903), bl. 
81, wordt gezegd, dat de cultuur van jute op Java vermoedelijk 
even voordeelig kan geschieden als in Br.-Indië, doch dat een ern- 
stige poging op groote schaal nog nooit was gedaan. Dit is tenslot- 
te geschied in 1904/5 na een studiereis naar Eng.-Indië, onderno- 
men door Prof. Treub en Dr. Tromp de Haas, welke laatste in Teys- 
mannia 1904, bl. 191, een kleine handleiding voor de jutecultuur in 
het licht gaf. Het leerzame verslag van denzelfden in Teysmannia 
1905, bl. 745, stelt de factoren, die het welslagen beheerschen, hel- 
der in het licht. Bengalen, zegt T. d. H., is het uitverkoren land voor 
den jutebouw, omdat er met betrekkelijk weinig moeite en geringe 
kosten de hoogste vezelopbrengsten worden verkregen, de werk- 
krachten overvloedig en goedkoop zijn en in de derde plaats, 
omdat- het transport van de vezel naar de handelscentra gemak- 
kelijk en goedkoop is. De vraag of jute elders groeien wil, is dus 
geenszins beslissend voor het feit of er jute in concurrentie met 
Eng.-Indië kan worden geproduceerd. Economische en andere fac- 
toren behoefden echter bij de in 1904/5 in Kedoe genomen proef 
op groote schaal niet eens in het geding te worden gebracht, daar 
de uit bengaalsch zaad geteelde jute, zoowel C. capsularis als C. 
olitorius, een abnormalen groei vertoonde. C. olitorius stond nog 
geen twee maanden na het uitzaaien en nauwelijks een voet hoog 
reeds in bloei; de andere soort had het tot geen grootere hoogte 
gebracht dan 85 cM., toen de vruchten reeds begonnen te rijpen. 
Tegelijkertijd werden op tal van andere plaatsen proeven geno- 
men door een syndicaat, dat zich ten doel had gesteld eens voor 
goed uit te maken, of jute op Java al dan niet met voordeel kan 
worden verbouwd; de resultaten daarvan waren niet beter dan 
die der door het gouvernement bekostigde proef met tien bouws. 
Deze uitkomsten hebben het langzamerhand eentonig wordend 
aandringen op bevordering van de jutecultuur doen ophouden, 
tenminste van meer of minder invloedrijke zijde. Kleine proefne- 
mingen hebben daarna zoowel op Java als elders plaats gevonden. 
Zoo is in 1906 nog eens geëxperimenteerd te Loeboek Sikaping 
1) Van de jute bestaan een groot aantal vormen. Hoyer rapporteerde in 
het Jaarboek 1905 Dept. v. Landb., bl. 10, dat hij te Calcutta in een proef- 
aanplant er 75 bij elkaar zag. 
