GOSSYPIUM. 013 
175/5020. randen, in het algemeen op de meest vruchtbare en minst ondoor- 
latende gronden. De grondbewerking eischt meer zorg dan bij vele 
andere tweede gewassen: men ploegt soms 3 of 4 maal, meestal 
echter slechts twee keer; evenwel komt het ook voor, dat de 
grondbewerking niets anders omvat dan het maken van ondiepe 
gaten met de patjoel daar waar de zaden zullen worden uitgelegd. 
Het welslagen is in hooge mate afhankelijk van een normaal 
verloopen van de moessons omdat, ín verband met de gesteldheid 
van den bodem, aan het planten van katoen niet kan worden 
gedacht, voor de natte tijd geheel teneinde is, terwijl aan den anderen 
kant het bewerken van den grond geen uitstel gedoogt, daar die 
bij het intreden van droog weer spoedig zoo hard wordt, dat de 
bewerking met groote moeilijkheden gepaard gaat. Met het bewerken 
van de katoenvelden moet daarom 4 à 6 weken na den rijstoogst 
worden aangevangen en om met den oogst, die ruim 6 weken duurt, 
in October een begin te kunnen maken, moet het planten in Juni/Juli 
geschieden. Valt de westmoesson in voor de katoenoogst binnen is, 
dan moet een deel daarvan worden afgeschreven. 
De zaden van kapas djawa worden gelegd in pootgaten van pl. m. 
3 cM. diepte, 2 voet van elkaar; in elk gat gaan 8 zaden. Zoodra de 
plantjes zoo groot zijn, dat zij drie takken bezitten, worden zij uit- 
gedund, tot er 4 overblijven. Als de aanplant 5 weken oud is, wordt 
de grond losgemaakt en van onkruid gezuiverd, welke bewer- 
king 3 weken later wordt herhaald. In de derde maand treedt de 
bloei in en in de vijfde begint men te oogsten. Van een bouw 
geslaagden aanplant wordt 6 tot 16 picols ruwe katoen geoogst. 
Omtrent de katoencultuur op Lombok zijn mij geen gepubliceerde Lombok. 
gegevens bekend. De éénjarige kapas djantoek van Oost-Lombok, 
die wordt uitgevoerd via Laboean Hadji, wordt geplant op sawahs 
als tweede gewas. Het is botanisch Gossypium obtusifolium var. 
Wightianum, dus dezelfde als de kapas djawa. Een monster in 
Palembang geteelde kapas djantoek, tegelijk met een zending ge- 
wone palembangkatoen naar Europa gezonden, werd volgens Van 
Breda de Haan (Geschiedenis der Katoencultuur, bl. 17) ca 7. 5 % 
hooger getaxeerd dan de kapas oeloe. 
De via Ampenan uitgevoerde katoen van West-Lombok wordt 
volgens een in begin 1906 opgestelde nota geteeld op niet ge- 
irrigeerde gronden in de benoorden het gebergte gelegen, schaars 
bevolkte districten Bajan en Tandjoeng, waar een zeer droog 
klimaat heerscht. De maanden Juli tot en met November schij- 
nen zoo goed als regenloos te zijn, terwijl de meeste regen valt 
in Februari. De 1.50 à 2 M. hooge overjarige katoen wordt in 
het begin van den regentijd uitgezaaid op de vlakke terreinen 
tusschen het zeestrand en den voet der heuvels, nadat het struik- 
gewas gekapt en verbrand en de grond twee maal geploegd is. 
Veelal zaait men tegelijkertijd katoen, rijst en maïs. De maïs en 
rijst worden op haar tijd geoogst, terwijl de katoenoogst eenige 
maanden na de rijst kan worden binnengehaald. Het tweede jaar 
leveren de katoenheesters een tweeden, grooteren oogst en worden 
daarna op stomp gehakt. Van den nieuwen uitloop wordt in het 
derde jaar, en nu voor het laatst, nog een kleiner opbrengst ver- 
kregen, waarna het veld wordt verlaten. De opbrengst wordt op- 
