228 BOMBACACEAE. 
1771/5038. uitwendig aangewend en tegelijkertijd ingenomen tegen sakit 
Vrucht. 
Schillen. 
Zaden 
Vormen. 
tjantengen (=fijt). 
De vrucht wordt door de inlanders en die vreemdelingen, welke 
haar hebben leeren eten, geroemd als een der voortreffelijkste 
tropische voortbrengselen, daarentegen even diep veracht door hen, 
die den aanvankelijken weerzin, opgewekt door den doordringenden 
geur, nog niet hebben overwonnen. *) Het is niet alleen een kos- 
telijk ooft, doch in vele streken van Sumatra en West-Borneo be- 
paald een voedingsmiddel, waarvan de inheemsche bevolking leeft 
in den tijd van het jaar, dat de doerijan rijpt. Ook nog een andere 
rol speelt zij in de voeding. Doerijan, aldus De Bie in het jaar- 
boek 1906 van het Departement van Landb., bl. 188, nuttigt de 
palembanger vrij wel het geheele jaar door. Het vruchtvleesch nl. 
wordt, na verwijderen van de pitten, in een aarden pot of een pe- 
troleumblik gedaan, waarin het tot gisten overgaat. In dien toestand 
is het bekend onder den naam van fempoja en vormt een door 
de bevolking zeer gezochte bijspijs. 
De rijpe vruchten vallen af en moeten, als men er op trapt, in 
vijf stukken springen. Afgeplukte vruchten, die men eenigen tijd 
heeft laten narijpen, zijn minder zoet en waterig (Rumph.). 
Dezelfde zegt, dat de gedroogde vruchtschillen- door de chinee- 
zen worden verbrand om de asch te gebruiken bij het verven met 
kasoemba (Carthamus tinctorius, L.). Insgelijks wordt de loog, van 
de asch bereid, gebezigd om andere kleuren te trekken uit droge 
kruiden en bloemen, waarmede men katoen verven kan. In deze 
asch wentelt men ook het baroe van den Arenga saccharifera, 
Labill. om hetzelve te drogen en er goed tonder van te maken 
(Rumph.). De Heer De Bie deelde mij mede, dat deze loog op Java 
wordt gebruikt om met meel van kêtan het deeg te bereiden voor 
de chineesche koeken, welke gedurende de Tjeng-Beng feesten 
worden gegeten. Filet (No. 2252) vermeldt, dat op Java de schil 
uitwendig wordt aangewend tegen een soort van huiduitslag, koe- 
roerawit en Hasskarl, dat als de buik wordt ingesmeerd met fijn- 
gewreven doerênschil, een gemakkelijke ontlasting zou volgen, 
zelfs na een verstopping van 6 of 7 dagen. 
Vele schrijvers beweren, dat de zaden toebereid worden ge- 
geten en ik heb er inderdaad wel kripik van zien maken. Rum- 
phius zegt, dat de pitten, ongeschikt zijnde om rauw te nutti- 
gen, wel op kolen gebraden of in water gekookt worden gelijk 
kastanjes, doch dat zij een korten adem veroorzaken, zoodat het 
't best is, dat men ze wegwerpt. De massa’s zaden, die men in 
den doerijantijd overal vindt, bewijzen, dat de inlanders het ge- 
voelen van Rumphius deelen. 
De Clercq (No. 1180) vermeldt tal van variëteiten van de doe- 
rijan en noemt de Bataklanden en het eiland Ambon als streken 
die, wat doerijans betreft, boven andere uitmunten. In den vorm 
en den smaak, de vastheid en de kleur van het vruchtvleesch en 
(*) Volgens het Jaarboekje van de Vereeniging Ooftteelt 1903/4, bl. 69, zou 
in Palembang een stankvrije doerijanvorm voorkomen en in het Tijdschr. 
v. Land- en Tuinbouw en Boschcultuur 3e jaargang, bl. 227, wordt melding 
gemaakt van een te Batavia gekweekte reukelooze doerijan, afkomstig van 
Borneo. Men zie de volgende soort. 
