1778/5061. 
NEESIA — COMMERSONIA. 2 
de ervaring van sommige planters is hij minder geschikt voor scha- 
duwboom in koffietuinen. 
Het hout bestaat alkeen uit spint: hetis broos. en niet duurzaam 
en wordt daarom niet gebruikt (K. & V. —lIl, bl. 192). 
De bast, van de schorslaag ontdaan en gedroogd, wordt tot 
touw geslagen om de buffels aan te binden enz.; het is niet bijzonder 
sterk (Hasskarl, Het Nut No. 174). 
Te Banjarnegara in de residentie Banjoemas spelen volgens 
Vorderman (Geneesk. Tijdschr. v.N.I. 1902, bl. 426) de bladeren 
een belangrijke rol bij het bereiden van têmpé tjénggèrèng, waarvan 
de grondstof is de koek, die na het persen van klapperolie in de 
wigpers overblijft. Die koek wordt fijngestampt en in stroomend 
water schoongewasschen, waarna zij, met een gelijke hoeveelheid 
maïszemelen (dëdëk djagoeng) vermengd, in een koekoesan wordt 
gestoomd. Na uitgespreid en afgekoeld te zijn, wordt zij met ragi 
bedeeld en deze ragi bestaat uit fijngestampte droge wisnoebladeren. 
De grondstof wordt vervolgens in pakjes gevouwen in gêdêbog pi- 
sang, waarvan de uiteinden met een versch wisnoeblad worden 
gesloten. Na twee etmalen op een donkere plaats binnenshuis te 
zijn bewaard, is door schimmelvorming têmpé ontstaan, waarvan het 
culinair gebruik overeenkomt met dat der andere soorten. Têmpé 
tjënggèrèng heeft, evenals tèmpé bongkrék klapa, meermalen 
aanleiding gegeven tot vergiftiging met doodelijken afloop. Welke 
schimmel bij dit praeparaat optreedt en welke veranderingen zij 
in de grondstof doet ontstaan, is nog onbekend (Vorderman). 
In het Museum; Hout, vezel. 
Commersonia echinata, Forst. (C. javensis, G. Don., 
C. platyphylla, Andr). 
Volksnamen. Mal.: Doerijan toepai (Malakka), Endilau oedang, 
Haloepang, Harloepang (Palemb.), Kajoe moron (Mol), Kajoe 
totara (Mol), Mentenok (Banka), Nilau, N. roesa (Palemb.), 
Senar (Banka), Teling (Banka), Telinting (Banka) — Soend.: 
Handèong, Ki oraj, Ki tjareuh — Jav.: Blèntjong — Tern: 
Moehoetoe — Alf. Minah.: Kai poeti, Linow, Mangilo, Sowèn. 
Boom, 5 tot 15 M. hoog en 15 à 25 cM. dik, verbreid over den 
geheelen archipel, op Java bewesten Semarang zeer algemeen 
tusschen O en 1250 M. zeehoogte, dikwijls gezellig groeiend. 
Gemengd met langer levende, schaduw verdragende, hooger 
groeiende boomsoorten, is hij geschikt voor reboisatie van kale 
berghellingen, zoowel om den snellen groei als om de gemakkelijke 
wijze, waarop hij zich spontaan (door zaad) voortplant. 
Het hout is te krom, te klein en te weinig duurzaam, dan dat 
het door de inlanders zou worden gebruikt (K. & V. — Il, bl. 196). 
Ook Rumphius (Ill, bl. 187) beschrijft het hout van zijn Restiaria 
alba als licht, taai, droog en niet duurzaam, tenzij het bij droog 
weer en afnemende maan wordt gekapt, geschild en gedroogd, 
bij voorkeur in den rook: alsdan zou het wèl duurzaam zijn !). 
1) Bij houtsoorten van twijfelachtige kwaliteit vermeldt R. herhaaldelijk, 
dat de duurzaamheid verband houdt met den stand van de maan tijdens 
het vellen. Meer spreekt tot ons zijn aanbeveling in soortgelijke gevallen, 
om de boomen niet te kappen, wanneer zij in jong blad staan. 
Hout. 
Bast. 
Bladeren. 
Hout. 
