HELICTERES — KLEINHOVIA. ef 
178/5082. wel eens 100 cM., dik, voorkomende door den geheelen Maleischen 
Archipel, op Java vooral in het Midden en Oosten tusschen O en 
500 M. zeehoogte en daar vaak zeer algemeen, ofschoon niet ge- 
zellig groeiend (K. & V. — II, bl. 178). Rumphius (Ill, bl. 177) zegt, 
dat de Cattimarus op Ambon veel wordt gekweekt voor levende 
heiningen, omdat stekken gemakkelijk aanslaan. 
De knoestige stam is kort en laag bij den grond met dikke takken nout. 
bezet; het hout wordt taai en vast genoemd, doch in het algemeen 
wordt het niet door de inlanders gebruikt vanwege de geringe 
afmetingen (K. & V.). Rumphius beschrijft het als bleek, aan oude 
boomen geelachtig, hier en daar met zwarte aderen of vlammetjes, 
week en nochtans dicht, taai, warrig en niet goed glad te schaven. 
Het warrige hout aan de knoesten en wortels dient voor hechten 
van kapmessen; het is wel niet fraai van aanzien, zegt Rumphius, 
doch taai en vast. Waar het zwarte vlammetjes heeft, wordt het 
gebruikt voor krisscheeden. De zwarte vlammen vindt men echter 
niet aan alle stammen, doch meest aan zoodanige, waaraan dikwijls pat. 
wordt gekapt, op Java meer dan op Ambon. Dit hout — aldus 
K. & V.— dat evenals eenige andere zwartgevlekte houtsoorten op 
Java pèlèt genoemd wordt, staat bij alle inlanders op Java bijzonder 
hoog in aanzien. Het zoeken naar pèlêtboomen vormtinenkelestreken, 
bijv. in Zuid-Oost Banjoewangi en op Bali, een afzonderlijk bedrijf. 
Naar in loco ingewonnen inlichtingen moeten niet zelden honderden 
Kleinhovia-boomen door inkappen onderzocht worden, voordat de 
pêlètzoekers één boom vinden met het gevlekte hout, dat duur 
wordt betaald. Voor een naar den eisch gevlekte krisscheede, nog 
geen kubieken decimeter hout, wordt dikwijls 15 tot 30, soms 200 
gulden betaald. Behalve voor handvatten en scheeden van krissen 
is het ook voor kostbare lansstelen, kleine doozen, enz. buitenge- 
woon gezocht. De inlanders beweren, dat Kleinhovia-boomen door 
herhaaldelijk ondiep inkappen van den stam soms na eenige jaren 
gevlamd hout krijgen (K. & V.). Ook Teysmann (Natuurkundig 
Tijdschr. v.N.L dl XI, bl. 177) zegt, dat kajoe pèlèt van den tima 
of kétimanga zeer hoog wordt gewaardeerd en noemt insgelijks 
f 200. — als de waarde van een naar den eisch geteekende kris- 
scheede. Hij houdt het er voor, dat pèlèt ontstaat door inwateren, 
hoewel het binnen gave stammen wordt gevonden, terwijl in het 
Tijdschrift voor Nederlandsch-Indië 1849 dl II, bl. 246 de meer aan- 
nemelijke meening wordt verkondigd, dat de zwarte plekken een 
ziekteverschijnsel zijn, dat men bij verschillende houtsoorten en ook 
bij bamboe aantreft. „Naar den eisch” is het volgens Greshoff’s 
Schetsen (bl.48) geteekend, indien de vlammen bij het bewerken 
dwarshouts zuivere kringen vormen. 
De taaie en sappige bast der takken is volgens Rumphius Bast. 
geschikt voor allerlei bindwerk en voor dat doel ook op Java 
wel in gebruik; hij is echter niet sterk. Verder zegt dezelfde, 
dat de ambonneezen de jonge bladeren wegens hun violengeur Bladeren. 
bezigen bij het reinigen van het hoofdhaar, doch de europeanen 
gevoelen bij hetzelfde gebruik jeuk op de huid. Toen Rumphius 
het gezicht begon te begeven, hebben de inlandsche medicijn- 
meesters gepoogd hem te cureeren door indruppelen met het sap 
uit deze bladeren, doch, zooals bekend, zonder resultaat. Water, 
