Hout. 
Bloemen. 
Zaden. 
1817/5176. 
{ 
256 GUTTIFERAE. 
op Java alleen voorkomend beneden 1300 M. zeehoogte in gecul- 
tiveerden staat (K. & V.— IX, bl. 389). Rumphius zegt (VII, bl. 3), dat 
het Nagasarium op Java en Bali neerstig werd onderhouden 
omtrent de huizen van groote heeren wegens zijn schaduw en den 
lifelijken geur der bloemen, en zoo is het ook thans nog. 
Het zeer harde hout wordt volgens K. & V. gebezigd voor lansstelen 
en wandelstokken. Ridley (Mal. Timmerhoutsoorten, bl. 11) be- 
schrijft dat van de op Malakka geteelde boomen als donkerbruin, 
taai, elastisch, zeer duurzaam en sterk, doch (wegens zijn hardheid) 
moeilijk te bewerken. 
De gesloten bloemknoppen zijn in den inlandschen drogerijhan- 
del in Midden-Java bekend als sari koeroeng of tjangkok koeroeng, 
de geopende bloemen als sari mêkar of tjangkok mêkar, de wel- 
riekende meeldraden als sari moerni of sari naga, ook wel als 
podisari, en tenslotte de van haar meeldraden beroofde fijngestamp- 
te bloemen als tjangkok of sari tjangkok. Al deze artikelen wor- 
den gebruikt voor het samenstellen van verschillende geneesmid- 
delen en cosmetica (Boorsma in Bulletin XXÌ de |’ Inst. bot. de 
Buitenzorg). Rumphius zegt, dat de meeldraden, gewreven met 
sandelhout, poelasari en gendaroesa-wortel (Justicia), een liefelijke 
bobori geven om het lichaam te verkoelen en dat sari, gemengd 
onder andere drogerijen, in djëdjamoe ook inwendig wordt ge- 
bruikt. De „dertele koningen” van Bali deden er hun hoofdkus- 
sens mee vullen, doch, zegt hij, die moeten dikwijls worden ge- 
lucht, anders komen er dikke wormen in. Vorderman bericht 
(Madoereesche planten No. 250), dat men op Madoera gewoon 
is met de meeldraden kleine kussens te vullen, om als welriekende 
bantal in het bruidsbed te plaatsen: de balische vorsten vierden 
klaarblijkelijk toen als later dagelijks bruiloft. 
Ook de zaden, in Midden-Java gandèk of widji geheeten, zijn 
daar een gebruikelijk geneesmiddel. De gestampte kernen worden 
volgens Boorsma uitwendig toegepast op schrammen e.d. Mevr. 
Kloppenburg vermeldt, dat zij groote geneeskracht bezitten tegen 
allerlei vormen van klierachtigheid. De olie, zegt zij, is een pracht- 
middel tegen hoofduitslag, als hoofdzeer, roos en korêng. De aan- 
getaste plekken worden ingewreven met de gestampte kernen. 
Als technisch oliezaad hebben zij geen bijzondere verdienste. Het 
jaarverslag van het Imp. Inst. 1913, bl. 31 (Colonial Reports No. 
816) geeft als samenstelling op: 39 0/, dop en 61 ®/, kernen. De 
kernen bevatten 75.6 °/, donkere, Unie bittere olie, alleen 
geschikt voor de zeepziederij, voor welk doel zij in Aug. 1913 
werden getaxeerd op £ 25 à 27 per ton; de zaden zouden toen 
£ 10 à 11 per ton waard zijn geweest. De perskoek is onbruikbaar 
voor veevoeder. Voor het chemisch onderzoek van de bloemen 
en zaden, zie de aangehaalde publicatie van Boorsma. 
In het Museum: Hout, bloemen, zaden. 
Mammea americana, L. 
Boom, 5 tot 10 M. hoog, inheemsch op de West-Indische ei- 
landen, op Java wel eens gekweekt. Volgens Curtis’ Botanical Ma- 
gazine van November 1897 (referaat in Teysmannia 1897, bl. 581) 
wordt de mammee tree in tropisch Amerika gecultiveerd om zijn 
