CALOPHYLLUM — GARCINIA. 263 
schijnlijk kan er een voortreffelijke gelei van „EL bereid (Ridley, 
Straits Bulletin 1902, bl. 375). 
187/5199. Garcinia bancana, Mig. (G. lamponga, Mig, G. oxye- 
dra, Mig, G. oxyphylla, Mig.). 
Volksnamen. Mal.: Katoeri (S. W. K.), Kêlabang (Banka), 
Sélapan (Lamp.). 
Boom, 13 tot 20 M. hoog en 0.60 tot 1 M. dik, volgens Stak- 
man (Toelang Bawang No. 121) groeiend op moerassig terrein; 
in de Lampongs is hij nogal algemeen. 
De houteigenschappen zijn onbekend: wel vermeldt Cordes Hout. 
(Tijdschr. d. Ind. Mij. v. N. & L. dl 14, bl. 174) van den manggis 
rimbo of moeton van Sumatra's Westkust, dat het een goede, 
voor huisbouw zeer geschikte houtsoort is, doch het eischt be- 
vestiging, dat de door hem bedoelde inderdaad G. bancana is. 
Het eenige, dat van deze soort vaststaat, is dat de vruchten in vruchten. 
de Lampongs worden gegeten. 
187/5199. Garciniacelebica,L. (Discostigmafabrile, Mig, Gar- 
emit cornea BE). 
Volksnamen. Mal.: Béroewas, Kiras — Soend. : Manggis leu- 
weurng, Manggoe leuweung — Jav.: Baros — Mak.: Kirasa. 
Boom, tot 15 M. hoog en 30 cM. dik, verbreid over den geheelen 
Maleischen Archipel, op Java voorkomend beneden 200 M. zee- 
hoogte, doch nogal zeldzaam (K. & V. — IX, bl. 367). Rumphius 
(L, bl. 134) beschrijft Mangostana celebica als een middel- 
matigen boom, veel voorkomend in de buurt van Makassar, waar 
men hem kiras(a) noemt en niet onderscheidt van G. Mangostana, L. 
Rumph. zegt, dat men hem daar vermeerdert door stekken van de tak- 
ken, die reeds gaan bloeien als de stam niet meer dan een arm dik is. 
Volgens K. & V. wordt op Java het hout soms gebruikt voor mout. 
huisbouw; Rumphius vermeldt alleen het verkiezelen ervan, wat 
als volgt toegaat. Hout van oude stammen, gekapt in den vorm 
van dunne slijpsteenen, begraaft men op een moerassige plaats, 
waar men de padidoppen wegwerpt (gelijk men doet in de groote 
rijstvelden van Maros benoorden Makassar), welk afval mettertijd 
in slijk overgaat. Na omtrent drie jaren begraven te zijn ge- 
weest is het hout veranderd in voornoemden steen, behoudende 
nog eenigszins de aderen en strepen van het hout. Doch in een 
kirassteen, mij van Makassar toegebracht, dewelke zeer fijn en 
glad was, waren geen aderen te zien, behalve een gele, bochtige 
lijn, die dwars daardoor liep, weshalve ik giste, dat het een steen 
van Cofassushout (Vitex) moest zijn, want deze beide houten !), 
uit oude stammen genomen en op voornoemde manier begraven, 
veranderen op Makassar in steen, waarvan de kirassteen bruin 
moet zijn, vertoonende nog eenigszins de aderen en strepen van 
het hout, hoewel men er ook vindt, die van het bruine naar het 
groene trekken, naar dat misschien de grond is. De Cofassus- 
steen moet grauwbruin zijn, met geen of weinig bochtige aderen, 
eins het hout er ook geen bezit. Deze beide steenen gebruikt 
L) Zie ook onder Morinda tinctoria, Roxb. 
