187/5199. 
Cultuur. 
Wortel. 
Hout. 
Bast. 
Getah. 
Vruchten. 
Schil 
266 GUTTIFERAE. 
de spijsbereiding in gebruik (De Clercq No. 1591). Misschien is 
dit de kandis gadjah, door Ridley (Straits Bulletin 1902, bl. 375) 
afgeleid van Garcinia Griffithii, Anders., met de mededeeling, dat 
het een boom is, 20 tot 30 M. hoog, waarvan de aan den top 
afgeplatte, op het eerste gezicht op appelen gelijkende vruchten 
zeer zuur zijn, doch door de maleiers wel gekookt worden gegeten. 
Garcinia Mangostana, L. 
Volksnamen. Mal. : Manggis, Manggistan — Soend. : Mang- 
goe — Jav.: Manggis. 
Welbekende vruchtboom, tot 25 M. hoog en 45 cM. dik, vader- 
land onbekend, den geheelen archipel door gecultiveerd, op Java 
in bijna alle dorpen beneden 1500 M. zeehoogte te vinden, vooral 
in de lagere streken (K & V. — IX, bl. 355). 
De cultuur is niet gemakkelijk: men legt de pitten uit met den 
zaadrok, doch vele daarvan geven geen of niet-levenskrachtige 
planten. Die slagen, moeten volgens Sollewijn Gelpke (bl. 223) 
een jaar lang worden opgekweekt voor zij kunnen worden uit- 
gezet en het duurt dan nog 12 tot 17 jaar voor de eerste vruchten 
kunnen worden geplukt. De boom wordt echter zeer oud. 
Een aftreksel van den wortel wordt volgens Ridley (Mal. Genees- 
middelen, bl. 45) gedronken bij ongeregelde menstruatie. 
Het donkerroode hout wordt uit den aard der zaak weinig ge- 
bruikt. Van Hasselt (No. 172) noemt het een goed timmerhout. 
Volgens Hasskarl's Nut No. 696 is het zwaar, grof, bijzonder sterk, 
geschikt voor bouwhout en ook voor lansstelen, rijststampers enz. ; 
het laat zich echter niet gemakkelijk splijten. 
Ter zelfder plaatse wordt vermeld, dat de bast, als sambal toe- 
bereid, wordt gegeven bij hevigen buikloop. Tegen bloedafgang 
en persing nemen de makassaren den sappigen bast alsmede de 
jonge bladeren van den Kirasa, met een weinig koelit lawan, °t 
welk zij dan tezamen kauwen en ’t sap inslikken. Dezelfde bast 
met water gewreven en den mond daarmede gespoeld, geneestmond- 
spruw (Rumphius [, bl. 132). 
De gele gomhars uit den stam is onderzocht door Rost van Ton- 
ningen. Het resultaat daarvan, neergelegd in het Natuurk. Tijdschr. 
v. N. 1. 1851, bl. 188, is, dat zij in kleurend vermogen achterstaat 
bij guttegom, doch een bruikbare kleurstof is. In hetzelfde tijdschrift 
dl 21, bl. 13, komt een tweede, uitvoeriger onderzoek voor, waaruit 
blijkt, dat de hoeveelheid gomhars, die uit den boom getapt kan wor- 
den, zeer gering is, zoodat zij practisch geen belang kan hebben. 
De vrucht, die in het begin van den regentijd rijpt, is een van 
de lekkerste, zoo niet de allerbeste, der tropische vruchten. Zij is 
zoo uitnemend, zegt Rumphius, dat een zieke nog smaak in deze 
vrucht vindt als hij geen anderen kost meer kan of wil eten en 
zoo hij die niet kan nuttigen, dan mag men aan zijn behoud wel 
twijfelen. Grooter lof kan men de manggistan bezwaarlijk toe- 
zwaaien. Volgens Sollewijn Gelpke brengt de boom er ín een 
slecht jaar 200, in een goed jaar wel 500 voort. 
De vruchtschillen dienen tot het inwrijven van hengelsnoeren, 
om die glad te maken (Hassk.). Volgens Filet No. 5748 zijn zij ook 
dienstig tot het looien van leder en tot het zwartverven van garens, 
