188/5213. 
Bijproducten. 
Balsem. 
278 DIPTEROCARPACEAE. 
stijlen en liggers, doch dat het, aan weer en wind blootgesteld, 
zeer onderhevig is aan trekken, krimpen en scheuren. Nat is het 
gemakkelijk te bewerken, doch als het lang op het droge heeft 
gelegen, is het vrij hard. De opzichter Van Raalten te Padang 
Sidempoean schreef: Aangezien dit hout zeer gemakkelijk is te 
bewerken, staat het bij den inlander vrij hoog in aanzien. Trou- 
wens voor werk onder dak is het ’t beste timmerhout dat hier 
verkrijgbaar is. Voor bruggedekplanken is het niet geschikt, daar 
het tegen weer en wind slecht bestand is, evenwijdig aan het 
rijvlak afschilfert en aan de kopeinden der planken scheurt. De 
E.A. W.A. te Tapanoeli had er wel het meest op aantemerken; 
deze zegt: Het is grof van vezel, scheurt gemakkelijk en trekt 
bijzonder, zoodat de daarvan gemaakte buitenstijlen zich somwijlen 
om hun lengteas draaien en de cementen neuten daaronder breken; 
de duurzaamheid als bruggedekken bedraagt niet meer dan 4 
jaar. Uit een en ander moet wel worden afgeleid, dat kamferhout 
voor buitenwerk minder geschikt is. Van Zon (l.c.) deelt mede, 
dat het op de singapoersche markt te verkrijgen is tegen f 25. — 
per M°. wankant beslagen, wat hij betrekkelijk goedkoop noemt. 
Waarschijnlijk wordt dit aangevoerd uit Borneo. Singkel voert 
uit naar Semarang, Atjeh en Padang. 
Veel meer oog dan voor het zonder twijfel oeconomisch meest 
belangrijke product, het hout, heeft men altijd gehad voor de 
bijproducten, den balsem, dien volgens Junghuhn alle exemplaren 
— vooral in hun twijgen en bladeren — bezitten, zij het dan ook 
in uiteenloopende hoeveelheid, en vooral voor de kamfer, welke 
bij sommige individuen in spleten en barsten in het hout wordt 
aangetroffen als kleine kristallen. Dat alle individuen mettertijd 
kamfer zouden leveren, staat geenszins vast en zeker is het, dat 
er jaarlijks vele worden geveld, die géén kamfer bevatten. 
Wat den balsem betreft: Junghuhn vermeldt, dat die wordt 
verkregen door aan den voet van den boom insnijdingen te maken 
in den bast tot op het hout, waar de balsem dan langzaam uit- 
vloeit: een halve dag was ternauwernood voldoende om een klein 
theekopje half te vullen. Elders leest men echter van groote hoe- 
veelheden balsem, die zich schijnen te verzamelen in holten van 
den stam. In het reeds vermelde Straits Bulletin 1910 wordt 
gezegd, dat men de balsemleverende exemplaren kan onderkennen 
aan een zwelling, ongeveer 6 voet boven den grond, aan den voet 
waarvan de bast verkleurd en tevens olieachtig op het gezicht en 
gevoel is. Door op die plaats een gat, 4 inch diep, te hakken, 
zou men in één keer tot 5 gallons balsem kunnen aftappen. 
Over de kamferwinning in Boven-Singkel staat te mijner be- 
schikking een uitvoerige nota van September 1906, opgesteld door 
den toenmaligen Civiel Gezaghebber Watrin, ') eigenaardig, omdat 
zij weergeeft, hoe de bevolking de feiten heeft waargenomen, of 
zich die tenminste denkt. De Heer Watrin schrijft, dat als de boom 
1) Of die nota is gepubliceerd of dat de samensteller heeft geput uit een mij 
onbekende bron, is niet duidelijk: het is opvallend, dat hetgeen Van Zon 
in Tectona 1915 geeft als het resultaat van persoonlijk onderzoek van den 
Inspecteur d. 1. & U. rechten S. van Noten te Medan, soms woordelijk over- 
eenkomt met de nota des Heeren Watrin. 
