DRYOBALANOPS. 279 
188/5213. in gunstige conditie verkeert, op 20 à 25-jarigen leeftijd de vorming 
van balsem begint in het hart van den stam aan den voet en dat 
die van daaruit voortschrijdt tot in de takken. Eerst als de vorming 
van balsem is afgeloopen, vangt die van kamfer aan. Om den balsem, 
ombil genaamd, te winnen wordt, als reeds is vermeld, in den stam 
een gat geboord van 6 à8cM. middellijn, waar de ombil langzaam 
uitvloeit, tot een hoeveelheid dikwijls van 18 Liter bij één tapping. 
De balsem is van verschillende kwaliteit: men onderscheidt hem 
in ombil téboe, o. téngah en o. djadi. Ombil tëboe gelijkt op suiker- 
rietsap; hij is van jonge formatie en niet veel waard, geschikt 
derhalve om te worden verkocht aan atjehers en andere bewoners 
van de Kust, die van ombil zoo geen verstand hebben. Mettertijd 
zou die ombil téboe, was hij níet afgetapt, naar de meening van 
de bevolking ombil têngah en tenslotte ombil djadi zijn geworden. 
Ombi' djadi van zeer oude formatie komt uit den boom als een 
heldere, uiterst gemakkelijk ontvlambare olie, die meer naar ter- 
pentijn dan naar kamfer riekt; minder oude is niet zoo helder en 
zuiver. Als men hem laat staan, dan gaat omb l djadi over in 
kamfer, *) ombil têngah niet. Heeft de kamferzoeker het geluk 
om zuivere, zeer oude ombil djadí te vinden, dan kristalliseert 
de kamfer reeds uit in de bamboekokers, waarin het vocht werd 
opgevangen. De omzetting wordt bespoedigd door bijvoeging 
van een weinig meel: alsdan gaat „rijpe ombil djadi binnen 10 
dagen over in kamfer. 
Ombil is niet kostbaar; gemeld wordt, dat ombil djadi tegen ca 
f 1.50 per Liter door de bevolking van de hand wordt gedaan: 
men gebruikt hem in de plaats van kajoepoetiholie als genees- 
middel tegen kiespijn, loopende en ontstoken oogen en op won- 
den, vooral stinkende en met maden geïnfecteerde. Ombil djadi 
met was vermengd, geeft een zeer goed meubelsmeer. Ridley (Mal. 
Geneesmiddelen, bl. 29) zegt, dat kamferolie in uitwerking schijnt 
overeen te komen met terpentijn; op het Mal. Schiereiland heeft 
ze een groote reputatie als wrijfmiddel bij rheumatiek. Van Rom- 
burgh onderzocht blijkens het Verslag 1892 omtrent ’s Lands 
Plantentuin (bl. 57) eenige van Sumatra afkomstige monsters: de 
hoofdmassa kookte bij 155 tot 158° en het s.g. van de meeste 
monsters bedroeg 0.873. 
De kamfer die uit ombil djadi wordt gewonnen, heeft een waarde Kamfer. 
van „slechts”’ 10 à 15 gulden per kati, dat is belangrijk minder 
dan die, welke in den boom zelf is uitgekristalliseerd en verkre- 
gen wordt door vellen en splijten van het hout; dit kan geschieden 
in combinatie met het aanmaken van planken en balken. Hoeveel 
kamfer een boom kan opleveren is onbekend Men leest van buiten- 
gewone gevallen, dat 100 kati werd gevonden en de Ass. Res. 
Morbeck van de Gijoe- en Alaslanden berichtte zelfs in Mei 1906, 
dat hem een geval ter oore kwam in de Pakpaklanden van een 
inzamelaar, die het geluk had gehad een boom te vellen, waaruit 
hij niet minder dan 2 picol kamfer van verschillende kwaliteit 
haalde, die hem f 3000 hebben opgebracht. Junghuhn echter zegt, 
1) Twee in het Museum als ombil djadi ontvangen balsemmonsters zijn 
onveranderd gebleven; in één heeft zich een vast neerslag afgezet. 
