188/..…. 
DRYOBALANOPS — DAMAR. 285 
Zoo worden in het Indisch Archief (1. c.) genoemd : mara batajan, 
met roodachtige, m, loengoean met geelachtige en m. bintoengan 
met zwartachtige schors. Eenig reëel onderscheid tusschen die 
vormen schijnt echter niet te bestaan. 
In het Museum; Hout, balsem, kamfer. 
Damar. Algemeen. 
Bij de behandeling van Agathis alba, Foxw. is reeds het verschil 
ter sprake gekomen tusschen de copal van dezen Pinacea en de 
harsen uit de familie der Dipterocarpaceae, die worden samen- 
gevat onder den naam van damar en afkomstig zijn van een groote 
verscheidenheid van vooralsnog slecht bekende boomen, behooren- 
de tot verschillende geslachten. Op het oog zijn copal en damar 
alleen in de betere kwaliteiten met zekerheid van elkaar te onder- 
scheiden en chemisch onderzoek van damarsoorten waarvan de 
botanische herkomst vaststaat, heeft nog zoo goed als niet plaats 
gehad. Van een enkele Vatica-hars is gebleken, dat zij door haar 
hoog smeltpunt een min of meer copalachtig karakter heeft en van 
de hars van een Shorea-soort (zie onder Shorea furfuracea, Mig.) 
is bekend, dat zij wordt gebruikt voor het vervalschen van infe- 
rieure Agathiscopal. Overigens hebben de damars groote onder- 
linge overeenkomst. Het meerendeel van de monsters, die men 
onder de oogen krijgt als men een onderzoek instelt naar deze 
stoffen, bestaat uit veelal grillig gevormde klompen van een puim- 
steenachtig voorkomen, vaak zonder kern van onveranderde hars; 
dergelijke verweeringsproducten zijn waardeloos. Van gering belang 
zijn de sterk verontreinigde damars en de ondoorschijnende, in- 
tens gekleurde, meestal dieprood tot zeer donkerbruin, soms helder 
rood of hardgeel, ook wel brons- of tweekleurig : sommige daarvan 
verweeren langzaam en als de stukken groot genoeg zijn, kunnen zij 
worden afgebikt, waarna men de zuivere kern overhoudt, die mogelijk 
nog voor den handel geschikt is. Eenige soorten, ook heldere, zijn 
steeds, of in een zeker percentage van de stukken, verontreinigd door 
plantaardige resten. De groote meerderheid dezer harsen is dan ook 
slechts voor de inlandsche huishouding van belang en als de harsuit- 
vloeiing niet rijkelijk is, laat men er zich in het geheel niet aan gelegen 
liggen. Ten slotte blijft er dus, in hetalgemeen gesproken, een categorie 
over van in hoofdzaak zeer zuivere damarsoorten van heldere kleur, 
„meest geel, soms rose of groen getint, die waarde bezitten voor 
den handel. De prijs ervan wordt bepaald door de zuiverheid, de 
kleur van de oplossing in terpentijn en de hardheid en glans van 
de vernislaag; dientengevolge zijn die heldere damars van onver- 
gelijkelijk grooter belang dan alle andere, zelfs de melkachtige, 
welke in prijs ver achterstaan bij damar mata koetjing, de da- 
mar bij uitnemendheid. De botanische herkomst daarvan is voor- 
alsnog onbekend. Bij het onderzoek van Zuid-Sumatra bleek, dat 
daar de eigenlijke katoogen-damar-boom bekend staat als damar 
katja en steriel herbariummateriaal daarvan vertoonde groote 
overeenkomst met Anisoptera costata, Korth. Alvorens echter 
dezen aan te wijzen als de stamplant van de damar mata koe- 
tjing van Zuid-Sumatra, dient bloeiend en vruchtdragend mate- 
riaal te worden afgewacht. Het groote struikelblok bij de onder- 
