Winningswijze. 
286 DIPTEROCARPACEAE. 
„zoekingen naar de herkomst der producten in deze familie, is de 
moeilijkheid om de identiteit der stamplanten vast te stellen, die 
eerst zal verdwijnen als deze hoogst belangrijke familie eens gron- 
dig is bestudeerd en het mogelijk wordt een overvloed van on- 
volledig herbariummateriaal te determineeren, ten einde vaste uit- 
gangspunten te verkrijgen. Een uitgebreid onderzoek toch is noodig 
om uit te maken, of men te doen heeft met den damar mata koe- 
tjingboom, of met een boom, waarvan damar mata koetjing wordt 
verkregen. Het lijkt mij n.l. waarschijnlijk, dat meerdere soorten 
hars leveren, waarvan de heldere stukken worden gemengd onder de 
damar mata koetjing van den handel, terwijl de hars van die boom- 
soort beschouwd in haar geheel, níet is te kwalifieeeren als een hel- 
dere hars. Berichten niet gecontroleerd door plaatselijk onderzoek 
of van elders bevestigd, zijn verdacht, omdat men de „toevallige” 
leveranciers van damar mata koetjing dan niet weet te onderscheiden 
van de „echte”’. Het aantal dezer „echte” damar mata koetjing soorten 
is natuurlijk onbekend,doch vast staat, dat er meerderezijn. Een daar- 
van, gedetermineerd als Shorea Koordersii, Brandis,komt van Celebes 
oostwaarts voor. Toevallige damar mata koetjingleveranciers vindt 
men onder de Hopea’s (zie onder. H. Mengarawan, Miq ). Ridley 
heeft meer in het bijzonder dit geslacht aangewezen (vide Teysmannia 
1901, bl. 42) als leverancier van de katoogdamar: speciaal worden door 
hem vermeld: H. globosa, Brandis, H. intermedia, King en H. mi- 
crantha, Hook. f. Voorts zou een heldere hars worden geleverd door 
den waarschijnlijk ook in onzen archipel niet ontbrekenden Pachyno- 
carpus Wallichii, King en misschien door het geslacht Balanocarpus. 
Omtrent de wijze, waarop damar wordt gewonnen, is in de 
literatuur weinig te vinden. De groote meerderheid der damar- 
leverende Dipterocarpaceae doet buiten ’s menschen toedoen, doch 
naar het schijnt alleen na infectie, hars uitvloeien aan den stam 
en/of de takken. Als de hars aan den stam een voldoende dikte 
heeft bereikt, wordt de laag afgebikt of afgestooten en hetzelfde 
heeft plaats, indien zich, vooral aan de dikketakken, groote klom- 
pen hebben verzameld. In het laatste geval wordt de boom be- 
klommen of soms geveld (Shorea Koordersii, Brandis). Die welke 
ik voorloopig beschouw als echte damar mata koetjingboomen 
uit het westen van den archipel, schijnen speciaal te moeten worden 
verwond. Op Borneo geschiedt dat volgens Ham (Korte Berichten 
1912, bl. 136) door in den stam kringsgewijs een aantal gaten te 
kappen tot op het hout. Men begint niette laag boven den grond, 
bijv. op een hoogte van 3 M., en gaat tot een vrij aanzienlijke 
hoogte, hoewel niet geheel tot aan de laagste takken. De afstand 
tusschen twee kransen van gaten wordt niet vermeld. De hars vloeit 
niet onmiddellijk uit en eerst na ongeveer drie maanden is er 
product in voldoende hoeveelheid en van genoegzame hardheid ge- 
vormd, om tot inzamelen te kunnen overgaan. 
Een beschrijving, die de voorgaande eenigermate aanvult, vindt 
men in de Bijdragen v. Ind. T.L. & V. kunde dl 38, bl. 589: zij 
betreft de afdeeling Kroë van de residentie Benkoelen. Met een 
kapmes worden op afstanden van 2 hasta (ellebooglengten) in de 
schors tot op het hout insnijdingen gemaakt van een span lengte 
en een span breedte, bij jonge boomen op dezelfde hoogte twee, 
