DAMAR. 287 
188/…. bij oudere vier. Den dag volgende op dien, waarop de insnijdingen 
zijn gemaakt, vloeit uit de wonden een waterig vocht, dat aan de 
lucht verhardt tot een glasheldere massa. Na 6 maanden wordt de 
uitvloeiing ingezameld en na het afnemen van de verharde hars 
wordt de wond ververscht, d. w. z. aan de bovenzijde wordt de rand 
weggesneden !). Met het bewerken van een boom kan worden aan- 
gevangen, als hij den leeftijd van 15 jaar heeft bereikt en dan levert 
hij gewoonlijk niet meer dan 10 kati (per keer ?); op 30-jarigen 
leeftijd brengt hij gemiddeld 33 kati voort en de hoogste productie 
wordt verkregen van boomen tusschen 40 en 75 jaar, welke niet 
zelden 1 picol damar zouden opleveren. 
Uit Landak in de Westerafdeeling van Borneo werd mij bericht, 
dat van de damar mata koetjing leverende boomen wordt aangetapt 
alleen de fênam of obang-boom, die om de vier maanden on- 
geveer 10 kati damar zou leveren, terwijl de andere soorten, waar- 
van de spontaan uitgevloeide hars wordt ingezameld, slechts 4 
kati zouden geven. 
De hoogwaardige Batavia-damar is anders niet dan de uit hel- 
dere tranen en kleine brokstukken bestaande damar mata koetjing, 
zorgvuldig gezuiverd van alle verontreinigingen en tevens gesorteerd 
in partijen van gelijkmatig voorkomen. Deze bewerking geschiedt 
in de uitvoerhavens Padang en Pontianak, doch meer wordt de 
damar na een voorloopige sorteering verzonden naar Batavia, waar 
het pikken een bijzonder bedrijf vormt van chineesche en arabische 
handelaren, die de ruwe damar opkoopen en de bewerkte aan de 
exporteurs leveren. Voor dit doel bezitten de pikkers pakhuizen, 
waar de damar door vrouwen minutieus wordt uitgezocht, zoodat 
geen spoor van vreemde bijmengsels overblijft. Heterogene stukken 
worden verdeeld, afwijkende stukken tot gruis gemalen en ten- 
slotte worden door zeven de verschillende grootten van elkaar ge- 
scheiden. Op deze wijze ontstaat het batavia-assortiment, dat be- 
staat uit vijf nummers van afdalende grootten. Voor elke 100 kis- 
ten, die de pikker met den exporteur contracteert, levert hij 10 
kisten No. 1, 10 No. 2, 30 No. 3, 22 No. 4 en 28 kisten No. 5. Al- 
leen No. 5 wordt soms afzonderlijk verhandeld en terwijl in het 
le semester 1916 voor het geheele assortiment ca / 44 per picol 
werd gevraagd, was voor No. 5 alleen f 25 en voor gruis f 18 te 
bedingen. In het algemeen daalt de prijs van het assortiment te 
Batavia zelden beneden f35 p.p. en gaat hij f 50 niet dikwijls teboven. 
De handel maakt onderscheid tusschen Sumatra-damar en Borneo- 
damar: de eerste is iets, !'/, à 1 gulden p.p., meer waard dan de 
laatste en aangezien de verkoop een kwestie is van vertrouwen, 
zullen de pikkers, indien zij zoowel Sumatra- als Borneodamar 
verwerken, dat niet doen in hetzelfde pakhuis. Het constateeren 
van vermenging bij de levering van afgewerkte partijen zou uiterst 
bezwaarlijk zijn. Bij de damar in den verschen staat, waarin die 
in de pakhuizen bewerkt wordt, is de herkomst te constateeren 
door de schittering, die de Borneodamar op de breuk vertoont. 
De vernisfabrikant betaalt voor het Sumatra-product een iets hoo- 
1) In het aangehaalde stuk wordt van het ververschen van de wond niet 
gesproken, doch het is mij met zekerheid bekend, dat dit elders plaats heeft. 
