Gegraven damar. 
188/5215 
Hout. 
Bast. 
Damar. 
290 DIPTEROCARPACEAE. 
zeiden met bladeren, bast of ander vuil vermengd, zeer hard, 
zoolang het nest in gebruik is. Zij is gemakkelijk brandbaar en 
wordt gebezigd voor fakkels. 
Op geheel overeenkomstige wijze wordt de damar sarang ge- 
vormd, waarvan reeds Teysmann in het Natuurkundig Tijdschr. 
v. N. IL. dl 18, bl. 5 in het licht stelde, dat zij niet het product 
van een bepaalde boomsoort is. Damar sarang wordt insgelijks 
gebruikt voor het maken van fakkels; van tijd tot tijd wordt zij 
te Palembang verkocht tegen 3 à 4 gulden p.p. 
Damar sêmoet is afkomstig van termietennesten, die aangetroffen 
worden aan den voet van harsleverende boomen en zijn opge- 
bouwd uit de hars van dien boom zelf. Ook deze damar dient 
voor de verlichting. 
De uit den grond gegraven, of in de beddingen der rivieren 
gevonden damar batoe (zie ook onder Shorea furfuracea, Mig.) 
is bruinachtig en van gemarmerd voorkomen. Deze soort van damar 
batoe wordt in den regel slechts bij toeval gevonden: het zoeken 
ernaar wordt gezegd niet te loonen. Groote overeenkomst daarmede 
vertoont de damar kiling of damar steenkool, die mij werd be- 
schreven als een fossiele hars, welke in Palembang in de bruin- 
kolennesten en ook in de klei- en zandsteenlagen wordt aange- 
troffen zoodat zij misschien afkomstig is van een conifeer. Deze 
dient eveneens voor de verlichting. 
Hopea fagifolia, Mig. (Doona micrantha, Burck, Peta- 
landra micrantha, Hassk.). 
Volksnamen. Mal: Këédemoet (Banka), Tjèngal — Soend.: 
Tjéngal — Jav.: Djémpina, Kawang. 
Boom, tot 40 M. hoog, met zuilvormigen, 1 M. dikken stam, op 
Java zeldzaam voorkomend beneden 500 M. zeehoogte. Het hout 
wordt niet duurzaam geacht en daarom in Z.W. Bantam door de 
inlanders niet voor den huisbouw gebruikt (K. & V. — V, bl. 124). 
De berichten, die ik omtrent Hopea fagifolia uit Zuid-Sumatra 
ontving, komen hiermede echter niet overeen. In Palembang werd de 
tjêngal verstrooid groeiend aangetroffen. Het hout wordt beschreven 
als geelachtig, bruin bestervend, tamelijk hard, niet onderhevig 
aan scheuren en insectenvraat. Het is zeer gezocht voor allerhande 
timmerwerk en komt wegens zijn duurzaamheid en verdere goede 
eigenschappen behalve voor stijlen, balken en ribben bij den huis- 
bouw, ook voor bruggen, steigers en dergelijke aan weer en wind 
blootgestelde werken in aanmerking. Van groote, oude stammen 
maakt de bevolking prauwen, die zeer Quurzaam worden genoemd. 
Scheffer teekende in Hasskarl’s Nut aan, dat tjëngalbast in ver- 
schen palmwijn wordt gedaan om het verzuren te vertragen. 
De stam is hier en daar met knoesten bezet, waaruit hars vloeit 
in dikke, halfvloeibare druppels. Die damar tjngal is helder, zoo- 
lang zij week en kleverig is, doch wordt melkachtig wit of licht- 
geel bij het verharden, wat binnen enkele dagen na het uitvloeien 
plaats heeft. Verweeren doet zij zeer langzaam. Men zegt, dat 
een groote stam 15 tot 20 kati hars levert, welke te Palembang 5 
tot 6 gulden per picol waard zou zijn; vroeger bracht die 8 à9 
gulden op. Overigens wordt damar tjèngal ingezameld voor de 
