DAMAR — HOPEA. 501 
verlichting. Opmerkelijk is, dat deze hars, die behoudens haar on- 
doorzichtigheid overeenkomt met damar mata koetjing, daarbij in 
waarde zoo ver achterstaat. 
Steriel materiaal van fjèngal en van tjèngal itam, ontvangen 
respectievelijk van Lematang-Oeloe en van Rawas, vertoonde een 
opvallende gelijkenis met Hopea Lowii, Dyer. 
In het Museum: Hout, hars. 
188/5215. Hopea Mengarawan, Mig. 
Volksnamen. Mal.: Gérawan, Méngêrawan, Tjèngal batoe 
(Billiton). 
Boom, tot 40 en misschien meer M. hoog en 1.50 M. dik: de stam 
is kaarsrecht, rolrond, met kleine wortellijsten en zeer hoog aange- 
zette kroon. In Zuid-Sumatra wordt hij vrij algemeen aangetroffen. 
Het hout is donkerbruin, tamelijk grof en hoofdzakelijk gezocht Hout. 
voor planken: men bezigt het echter ook wel voor stijlen en 
balken. Het wordt gezegd onder dak buitengewoon, en aan weer 
en wind blootgesteld tamelijk duurzaam te wezen. Het is echter 
niet bestand tegen witte mieren en scheurt in de zon. Groote, 
dikke boomen gebruikt de bevolking voor prauwen, die licht en 
gemakkelijk te hanteeren zijn. 
Den zeer sterken, duurzamen bast bezigt men voor omwandingen Bast. 
van inlandsche woningen; ook wordt hij gespleten tot „latten”’, 
die voor dakribben dienen. 
Aan den stam, en meer nog aan de takken, wordt veel hars af- Damar. 
gescheiden, die in helder citroengele en bijna doorzichtige klom- 
pen of kegels aan den boom hangt. Gewoonlijk wordt ook op den 
grond onder den boom veel hars gevonden, maar die is altijd onzui- 
ver en meestal ook verweerd. Een individu van groote afmetingen 
levert wel eens !/, picol product, doch bij andere exemplaren 
zoekt men daarentegen tevergeefs naar een spoor van harsvorming. 
Die damar wordt voor den handel ingezameld: zuivere, heldere, 
groote stukken worden betaald met f 14 per picol. 
Uit de Lampongsche Districten werd mij bericht, dat daar de 
mêngêrawan damar of m. bêno bewerkt wordt, d.w.z. dat in den 
stam gaten worden gehakt van ca 3 dMS. inhoud met horizontaal 
ondervlak, waarmede men kan aanvangen, als de boom ca 10 jaar 
oud is. De hars vloeit langzaam uit den bovenkant der wond als 
een heldere, kleverige, doch zeer spoedig hard wordende stof, die 
na een dag of acht een melkwitte kleur aanneemt, na een maand 
overgaande in lichtgeel. Doordat nieuwere vloeiingen druipen over 
de reeds verharde massa, ontstaan kegels, waarvan de uiteinden 
aanvankelijk glashelder zijn; wordt zoo'n kegel afgeslagen, dan 
vertoont hij dus verschillende nuances. Met den leeftijd neemt de 
intensiteit van de gele kleur toe. Eens in-de drie maanden wordt 
de hars ingezameld; deze heet in de Lampongs damar hata en 
zij wordt gezegd in ‘den handel te komen als damar mata koetjing. 
Behalve de damar uit de Lampongsche Districten van mêngêrawan 
bëno zijn de harsmonsters, die ik van Hopea Mengarawan heb gezien, 
alle melkachtig en van hetzelfde voorkomen als de hars van Hopea 
fagifolia, Miq. Het is echter niet onmogelijk, dat materialen, thans 
gebracht tot Hopea Mengarawan, bij een grondige bestudeering 
