188/5217. 
Soorten. 
204 DIPTEROCARPACEAE. 
weeken werd de vruchtwand zacht en sprong tenslotte, ten gevolge 
van het zwellen van het zaad, vanzelf stuk. Het weeken werd zeer be- 
vorderlijk geacht aan de houdbaarheid van het zaad, daar dit veel min- 
der vatbaar werd voor boeboek en verder bevond de bevolking, dat 
het persen ter verkrijging van het vet daardoor werd vergemakkelijkt 
en een hooger opbrengst gaf. De duur van het weeken was ver- 
schillend; het beste werd geacht een termijn van 30 tot 40 dagen. 
Bij korteren duur blijft het product aantrekkelijk voor de boeboek 
en een langere duur is van nadeeligen invloed op de kwaliteit 
van het vet. Als de korven uit het water waren gehaald, werden 
de schalen met de hand of door dorschen verwijderd, waarbij de 
sterk gezwollen kernen zich gewoonlijk in vieren splitsten. Indien 
deze met zorg werden gedroogd, kon de padi tEngkawang onge- 
veer een jaar worden bewaard. 
De hier geschetste bereiding langs den natten weg schijnt niet 
veel meer te worden toegepast. Als. men de vruchten niet laat 
kiemen, beheipt men zich, om het tijdroovende weeken te ontgaan, 
door ze te koken of met kokend water te overgieten. Om dan het 
product de gewone bruine kleur te geven, worden de kernen een 
paar dagen begraven. Ook deze handelwijze is echter van nadee- 
ligen invloed op het vet en de op die manier bereide padi téng- 
kawang wordt spoedig door boeboek aangetast. Het drogen ge- 
schiedt òf in de zon, òf boven vuur. Drogen in den rook levert 
steeds inferieur product, ongeacht of de bereiding o verigens goed 
of slecht was. De prijs van de padi téngkawang bedroeg in 1914 
te Pontianak gemiddeld f 14 per picol. 
In den europeeschen handel onderscheidt men volgens Bulletin 
Imp. Inst. 1915, bl. 336, de kernen in zwarte en bruine, waarvan 
de eerste het best zijn: men bevond, dat bij een vochtgehalte 
van ongeveer 4.250/,, de zwarte pl. m. 60% vet bévatten en 
de bruine ca 53 /,. Aangezien beide kwaliteiten moesten worden 
afgeleid van een en dezelfde botanische soort, ligt het voor de 
hand aan te nemen, dat het verschil in samenstelling en uiterlijk is 
toe te schrijven aan de bereidingswijze. Volgens Burck loopt het 
vetgehalte bij de verschillende botanische soorten niet sterk uiteen *) 
en bij goede behandeling is hetzelfde het geval met de eigen- 
schappen van het vet. Een onderzoek van eenige monsters bij het 
Agr. Chem. Lab. te Buitenzorg, leverde de volgende resultaten: 
vet van Smeltpunt. Zuurgetal. Verzeepingsgetal. 
Shorea aptera, Burck SIE WE 5.4 195.3 
S. Gijsbertsiana, Burck 34 „ 8 193.8 
Isopteraborneensis, Scheff. 35 „ 2.5 193.4 
Wijs’ Vetcatalogus zegt, dat tEnkawangvet — in Europa bekend als 
borneo talk —in den handel komt in groenachtige of geelwittestukken 
1). Opmerkenswaard is echter, dat Bakker de têngkawangleverende boo- 
men onderscheidt in eigenlijke en oneigenlijke. De eigenlijke zijn, volgens 
hem, in de W. afdeeling van Borneo: tëngkawang toengkoel (Shorea ste- 
noptera, Burck), f£. rambai (Zie onder Shorea Gijsbertsiana, Burck), £. lajar 
(Sh. Gijsbertsiana, Burck) en f. goentjang (Sh. Gijsbertsiana, Burck var. 
scabra). Tot de oneigenlijke rekent hij: fëngkawang madjaoe (Shorea aptera, 
Burck) en f. férindak (lsoptera borneensis, Scheff.). De eerste categorie is 
volgens hem veel rijker aan vet dan de laatste. 
