TENGKAWANG. 295 
188,5217. van een korrelig-kristallijne structuur, aan de oppervlakte bedekt met 
witte naalden van stearine-zuur. De vetzuren zijn voor 70 tot 80 ®/, 
vast. Versch is het zacht en neutraal van smaak; het vormt een uitste- 
kende grondstof voor de kaarsenfabrikatie en is ook geschikt voor 
de zeepziederij. In de inlandsche maatschappij is het, daar waar 
tÉngkawangboomen voorkomen, tengevolge van zijn groote houd- 
baarheid het spijsvet bij uitnemendheid der bevolking, tenminste 
voor zoover het niet voordeeliger wordt geacht om de têngkawang 
te verkoopen en klapperolie te bezigen. Volgens Indische Gids 
1881 —1I1, bl. 364, worden voor de bereiding van têngkawangvet 
voor culinaire doeleinden in de Westerafdeeling van Borneo nooit 
gekiemde of geweekte vruchten gebezigd, omdat het daarvan ko- 
mende vet slechts bruikbaar wordt geacht om te branden, doch 
alleen gedroogde en daarna ontbolsterde vruchten. Bakker noemt het 
op deze wijze bereide vet minjak téngkawang soenti en zegt, dat dit de 
all rfijnste kwaliteit is, die slechts in kleine hoeveelheid voor eigen 
gebruik wordt gemaakt, omdat het rendement zoo gering is. Overi- 
gens vermeldt hij, dat het voor keukengebruik bestemde vet van het 
andere alléén daarin verschilt, dat het na het persen gezeefd wordt. 
Overal elders in den archipel is het têngkawangvet bekend als 
middel tegen mondspruw en als zoodanig ook verkrijgbaar in den 
inlandschen medicijnhandel (Vorderman, Geneesmiddelen I). 
De uitvoer van têngkawangvet is in de laatste jaren onbeduidend: uitvoer. 
hij bepaalt zich tot enkele tonnen door inlanders geperst vet. De 
oliefabrieken te Pontianak hebben wel gepoogd de. grondstof tot 
zich te trekken, doch men zegt, dat achteruitgang van de kwaliteit 
der padi tÉngkawang hen het verwerken daarvan deed staken. 
De uitvoer van têngkawangpitten is uiterst onregelmatig ; verre- 
weg de belangrijkste exporthaven is Pontianak. Van daar werden 
zij in de jaren 1910/14 volgens de officieele statistiek verscheept 
ter hoeveelheid van respectievelijk 340, 713, 8.959, O en 9.673 ton. 
In gewone jaren figureert verder alleen Sambas met een kleinigheid 
onder de exporten, doch 1912 was een z.g. tÉngkawangjaar. Uit 
alle streken van Borneo, en ook uit Palembang, werden toen voor 
het eerst meer of minder belangrijke hoeveelheden verzonden. De 
douane-statistiek vermeldt de volgende cijfers voor nieuwe deel- 
nemers aan den uitvoer: 
Bandjermasin 612 ton. 
Tandjong Redeb zo s 
Samoeda 108: 
Palembang 108 
Tandjong Seilor Goss; 
Pangkalan Boeöen fe AP 
Samarinda d 
In 1914 kwam geen dezer havens boven 60 ton. 
De groote fluctuaties in den uitvoer vinden haar oorsprong in het 
herhaaldelijk mislukken van den oogst. Volgens Bakker beginnen 
de tEngkawangboomen op Borneo in September en October te 
bloeien en worden de vruchten in het laatst van Februari en begin 
Maart rijp. Voor het slagen van den oogst is een lang aanhoudend 
droog seizoen noodig, met geleidelijken overgang naar het natte 
jaargetijde. Een weinig regen is gewenscht, doch zware buien zijn 
