188/5217. 
TENGKAWANG — SHOREA. 297 
vrij zacht en gemakkelijk te bewerken: zij is in groote hoeveelheid en 
afmetingen tekrijgenen wordtgebezigd voor huizen-en bruggenbouw. 
De harsmonsters in het Museum, ontvangen van Beraoe, zijn 
verschillend: dat van kajoe gigit is een niet verweerde, bruine, 
heldere damarsoort; dat van kajoe kapalan is ondoorzichtig en 
door een verweeringslaag omgeven; dat van palapak samak is 
sterk verweerd, zeer diep bruin van kleur en ondoorzichtig. 
De vruchten zijn klein, met weinig uitgegroeide kelkslippen, zoo- 
dat deze soort „vleugelloos” is genoemd. Hoewel de boom niet alle 
jaren vrucht draagt, doet hij dat toch veelvuldiger dan de andere 
tEngkawangsoorten. Daar de boomen veelal over het water hangen, 
valt een deel der vruchten in de rivier, die ze meevoert, totdat een of 
ander beletsel ze tegenhoudt. De vruchten hoopen zich daar op 
en worden opgeschept: in den regel zijn zij vermengd met die 
van Isoptera borneensis, Scheff. De op het land vallende laat men 
in goede têngkawangjaren maar liggen: alleen wanneer de andere 
soorten niet dragen, zamelt men ook die in. Het houtgewas on- 
der de boomen wordt dan weggekapt, de grond geheel gezuiverd 
en telkens als een behoorlijke hoeveelheid is afgevallen, worden de 
vruchten, die te klein zijn om ze stuk voor stuk op te rapen, bij 
elkaar geveegd. Dientengevolge zijn zij bij het inzamelen vaak 
reeds ten deele gekiemd, wat de reden is, dat het vet van Shorea 
aptera, toen bereiding van têngkawang langs den natten weg nog 
regel was, werd beschouwd als van minder kwaliteit. Zamelt men 
in, voor het ontkiemen heeft plaats gehad, dan is het product van 
dezelfde kwaliteit als dat van de andere tEngkawangsoorten (Burck). 
Bakker zelf, aan wien het voorgaande op het laatste deel na is 
ontleend, beschouwt evenwel den madjaoe niet als een eigenlijken 
tEngkawangboom en zegt, dat het vetgehalte veel geringer is dan 
van de ware soorten. Op inlandsche wijze persende zou men uit de 
padi niet meer dan !'/, van haar gewicht aan vet bekomen tegen 
ca °/s bij andere soorten. Verder is volgens B. het vet zachter. 
Uit Rawas (res. Palembang) werd mij bericht, dat daar in de 
marga Soeka Pindah Ilir op 15 tot 40 M. zeehoogte een met twijfel 
als Shorea aptera, Burck gedetermineerde boom, mêlébèkan ge- 
heeten, !) wordt gecultiveerd om de vruchten. In de andere marga’s 
dier afdeeling is de mëlëbèkan wel bekend, doch het winnen van 
het vet is er niet, of ten minste niet algemeen, in bee 
In het Musetm: Damar, vruchten, vet. 
Shorea Balangeran, Burck (Hopea Balangeran, Korth.). 
Volksnamen. Mal. : Bélangiran, Kawèh(W. Borneo), Mélangir 
(Banka)—Daj. Z. &O. Afd. v. Born.: Mahambong—Koetei: 
Kahoi. 
Hooge boom van het westelijk deel van den Maleischen Archipel, 
met bijna kaarsrechten stam. In de binnenlanden van Bandjer- 
masin is kajoe bëlangiran naast ijzerhout (Eusideroxylon Zwageri, 
T. & B.) het beste timmerhout; het is roodbruin gevlamd, fijn 
van draad en niet hard, zoodat het zich gemakkelijk laat bewerken. 
Een geringe hoeveelheid hars geeft het weerstandsvermogen tegen 
Dj Filet geeft voor mêlëbèkan Shorea palembanica, Miq. 
Damar. 
Vruchten. 
Hout. 
