A a EE rn PE: oe ed mk 
298 DIPTEROCARPACEAE. 
weer en wind en schadelijke insecten (Korthals, Verhandelingen 
over de Nat. Geschiedenis enz., bl. 75). Zoowel van uit Billiton 
als van Bandjermasin werd mij echter bericht, dat bëlangiran, 
hoewel een goede kwaliteit timmerhout, krimpt en scheurt als het 
aan weer en wind is blootgesteld. 
Damar. Van dezen boom wordt een bruine hars, njating mahambong 
ingezameld (Korthals), die volgens De Clercq (No 3117) voor de 
verlichting wordt gebruikt. Een in het Museum uit Boven-Kahajan 
ontvangen niet authentiek monster mahambong damar is een sterk 
verweerde harsklomp zonder handelswaarde. 
In het Museum: Hout. 
183/5217. Shorea ciliata, King. 
Volksnamen. Mal : Koemoes (Mal. Schiereil.). 
Woudreus, 150 à 180 voet hoog, met een omvang van wel 22 voet 
en een stamhoogte van 80 voet (Ridley, Straits Bulletin 1905, bl. 
63). Burn Murdoch (ll, bl. 6), die van den botanischen naam niet 
zeker was, bericht, dat de Koemoes op het Maleische Schiereiland 
voorkomt op de hellingen der bergen beneden 700 voet zeehoogte. 
Hout. Volgens Ridley bezit de boom geen spint; al het hout is hard. De 
maleiers achten het voor huisbouw even goed als penak (Balano- 
carpus spec.) en stellen het daarbij alleen achter, omdat penakhout 
roodbruin besterft, terwijl koemoeshout bleekgrijs wordt en niet 
zoo fraai is. In elk geval is het een voortreffelijk timmerhout; de 
boom is echter op sommige plaatsen bijna uitgeroeid door de kolen- 
branders, omdat hij uitmuntende houtskool levert (Ridley). Burn 
Murdoch zegt, dat koemoes zich glad laat afwerken en een mooie, 
sterke, duurzame houtsoort is, geschikt voor balken, stijlen en 
bruggen. Evenals Ridley vermeldt hij het gebruik in de F. M.S. 
voor dwarsliggers. 
Damar. De hars is volgens Ridley een geelachtig witte damar, die op groote 
schaal wordt ingezameld om te worden gemengd onder penak-hars; 
hij zegt echter, dat zij van inferieure kwaliteit is en op 40 dollars de 
ton werd getaxeerd. Het Imperial Inst. (Selected Reports, Colonial 
Reports miscellaneous 63 — 1909, bl. 182) rapporteerde over een 
met de vorige beschrijving niet overeenkomende !) damar koemoes 
van niet met zekerheid vast te stellen botanische herkomst (Shorea 
spec, rather like Shorea glauca, King) van de F. M. S. Het monster. 
bestond uit een roodachtig bruine, doorschijnende'hars °), gedeel- 
telijk oplosbaar in alcohol en bijna geheel in aether. Het smeltpunt 
bedroeg 94° C., het aschgehalte 0.089, het verzeepingsgetal 72, 
het zuurgetal 72. De oplossing in terpentijn was donker gekleurd 
en droogde, op hout uitgestreken, op tot een niet bijzonder glimmen- ' 
de laag. De waarde werd getaxeerd op + 30°/, van die van damar 
mata koetjing. 
l) Harsen van dezelfde botanische herkomst verschillen echter somtijds 
zoo sterk in kleur en algemeen voorkomen, dat men ze, zoo de afkomst 
niet vaststond, niet zou willen erkennen voor het product van één boomsoort. 
Vooral de blanke harsen vertoonen dit verschijnsel in hooge mate, zoodat 
men uit de beschrijving van een harssoort niet mag concludeeren, dat de 
hars onder alle omstandigheden daaraan moet beantwoorden. 
?) Deze beschrijving past inderdaad op de hars van Shorea glauca, King. 
