hedde a” 4 
nende eneen heten” Dm nn renate 
188/5217. 
SHOREA. 303 
ving ik materialen, gedetermineerd als Shorea Gysbertsiana, Burck, 
onder de namen /ajar en rambai; een andere maal werd mate- 
riaal van denzelfden boom van daar ontvangen onder den (fou- 
tieven?) naam van f. foengkal, terwijl toen f. rambai werd ge- 
determineerd als S. G. var scabra, met de mededeeling echter, 
dat deze variëteit bij verdere bestudeering van de Dipterocarpa- 
ceae wellicht tot zelfstandige soort zou moeten worden verheven. 
Uit Sampit ontving ik, behalve onder de reeds als volksnamen 
vermelde namen, zelfs materiaal van tëngkawang madjaoe, dat met 
eenigen twijfel werd gebracht tot S. Gysbertsiana. Als aan deze 
laatste na verwante soort werd beschouwd een soort, te Sampit 
bekend als féngkawang tinggang. 
Shorea Koordersii, Brandis. 
Volksnamen. Mal. Mol.: Ténang — Ternate: Salo téna — 
Alf. Minah.: Asi-asin, Haro, Rama woering, Waro. 
Woudreus, 50 à 55 M. hoog en 2 tot 3 M. dik, verbreid over 
Celebes en de noordelijke Molukken. Het hout is geschikt voor 
balken en planken, mits onder dak gebruikt (Koorders, Mina- 
hassa). Volgens Ham wordt tênanghout gerekend tot de bruikbare 
houtsoorten en dient het op Obi o.m. voor prauwen. 
Koorders vermeldt terloops, dat Shorea Koordersii een infe- 
rieure damar geeft, doch dit moet onjuist zijn, omdat het de leve- 
rancier is van een soort van damar mata koetjing, de damar ténang 
van de noordelijke Molukken, waaromtrent Ham uitvoerige me- 
dedeelingen doet in Tectona 1911, bl. 217. Ham bericht, dat de 
hars in groote, spits toeloopende, druipsteenvormige klompen 
aan de takken van sommige, meestal oude, vrijwel onbeklimba- 
re boomen hangt. Een van de manieren om die hars te bekomen, 
is de afgevallen stukken op te rapen, doch veel meer volgt men 
de radicale methode van vellen van de exemplaren welke hars- 
klompen dragen. Tegenover die wijze van exploiteeren staat Ham 
niet vijandig: het voortbrengen van hars, zegt hij, ís een infectie- 
ziekte (wat verklaart, waarom niet alle individuen harsdragend zijn) 
en ook naar het beweren van de inlanders geeft een boom de 
hars slechts eens in zijn leven. 
Volgens mij door den administrateur der Batjan Exploitatie Mij. 
verstrekte gegevens levert een boom gemiddeld twee petroleum- 
blikken hars op. Ham zegt, dat de minimum opbrengst per boom 
moet worden gesteld op !/, picol, omdat een kleiner hoeveelheid 
de moeite van het kappen niet beloont. Het maximum stelt hij 
met eenigen twijfel op 3 à 5 picol. 
De beschrijving, die hij geeft van de damar van dezen boom, 
past zeer goed ook op de andere soorten van damar mata koetjing. 
Zij munt uit door zuiverheid: ook niet gereinigde stukken hebben 
dikwijls een tamelijk zuivere oppervlakte. Alleen oudere stukken 
zijn in den regel omgeven door een soms vrij dikke, aardachtige 
verweeringskorst, die op puimsteen gelijkt, doch veel zachter is. 
Stukken, welke lang op den vochtigen grond of tusschien bladatval 
hebben gelegen, zijn vaak nagenoeg geheel verweerd. De gereinig- 
de damar is gewoonlijk dof en wit bestoven. De breuk is glad 
en schelpachtig en bezit een zuiveren glasglans. Luchtbellen komen 
Hout. 
Damar. 
