nd en rp 
SHOREA. 307 
1883/5217. De stam is volgens het Indisch Archief 1849, bl. 560, meestal kaars- 
recht en meet bij een middelmatigen boom tot dan de hoofdtakken 
meer dan 100 voet; hij wordt daar zeer geschikt genoemd voor 
masten. Ook Teysmann zegt (Natuurk. Tijdschr. v. Nl. dl 23, 
bl. 317 en 320), dat de stammen der op de grens tusschen schraal 
en vruchtbaar terrein groeiende kajoe bapa worden aangeprezen 
voor masten. Volgens Duyfjes’ Houtcatalogus zou daarentegen 
deze boom minder geschikt zijn voor mast- en rondhout, doch 
goed voor planken, hoewel die onderhevig zijn aan scheuren. Ham 
(Tectona 1911, bl. 336) noemt het hout van den baoe lamo hard 
en vermeldt, dat het gebruikt wordt voor prauw- en huisbouw. 
Damar produceeren sommige individuen in groote hoeveelheid, 
zoowel aan de takken als aan den stam. De aan den boom ge- 
vonden stangen van jonge formatie zijn volgens Ham massief, 
geheel ondoorschijnend en witachtig geel van kleur. De dwars- 
breuk, die den concentrischen bouw goed doet uitkomen, heeft 
een zwakken glans en is glad, een weinig schelpachtig. De klompen 
aan den voet van den boom en die op den grond liggen doen denken 
aan hoogovenslakken: de buitenkant ervan is zwartachtig, poreus, 
oneffen, hier en daar glasachtig en ten deele ook aardachtig. Op 
de breuk blijken de buitenste lagen hoofdzakelijk uit een zwart- 
achtige hars te bestaan met tamelijk sterken vetglans en gladde, 
schelpachtige breuk; het inwendige bestaat grootendeels uit een 
nogal poreuze, fraai roodbruine harsmassa, waarin zich streeps- en 
pleksgewijze gedeelten bevinden van dezelfde kleur als de stukken 
aan den stam. Op de breukvlakte is dit inwendige deel der stukken 
ruw en oneffen en het brokkelt gemakkelijk af (Ham). Op den 
duur verandert het voorkomen van deze hars: terwijl de gele kleur 
van rand en plekken behouden blijft, gaat het rood van de hoofd- 
massa over in een schier niet te beschrijven kleur, het meest 
herinnerend aan bruin hoorn en koffie met veel melk. Ham zegt, 
dat damar baoe lamo, die bij het verbranden een aangenamen 
harsgeur verspreidt, door de bevolking wel wordt ingezameld 
voor fakkels, doch dat de opbrengst niet groot is. Uitgevoerd 
wordt zij niet, naar het mij voorkomt zou ook de waarde de 
kosten van inzamelen en schrapen, die op Obi getaxeerd werden 
op f 15 p.p., niet dekken. 
Rumphius, die damar selan beschouwt als een verzamelnaam 
voor de harsachtige uitscheidingen van Dipterocarpaceae in alge- 
meenen zin, zoodat zijn berichten (ll, bl. 168) omtrent den Dammara 
selanica omzichtig dienen te worden gehanteerd om uit te lezen, 
wat inderdaad op Shorea selanica, Bl. betrekking heeft, onder- 
scheidt zooals gewoonlijk een mannetje en een wijfje, waarbij het 
al of niet produceeren van hars een voorname rol speelt. Het hout 
van. het wijfje is volgens hem lichter en weeker dan dat van het 
mannetje, niet geschikt voor bouwhout en evenmin om te branden, 
hoewel het zeer rijk is aan hars. Dat van het mannetje is licht- 
rood, bruin bestervend als het hout van Intsia amboinensis, dat 
het ook in hardheid en zwaarte wel gelijkt. Het kajoe bapa is ech- 
ter veel grover van draad, niet zoo duurzaam en het laat zich ook niet 
zoo glad afwerken. Hier en daar heeft het aderen van witte hars, 
die er bij het bewerken uitvalt, hetgeen de planken ongelijk maakt. 
Hout. 
Damar. 
Vormen. 
