188/5217. 
SHOREA. 309 
lengte wordt gevuld met aarde en de vrucht daarop gelegd. Deze 
loopt spoedig uit en na 3 à 4 maanden heeft.men plantjes met 
een stammetje ter hoogte van !/, M. en vier blaadjes. Dan wor- 
den de restanten der zaadlobben verwijderd en de planten met 
bamboe en al in den vollen grond uitgezetop de afgeladangde velden, 
eenige maanden nadat de laatste rijstoogst is binnengehaald, zonder 
dat er iets aan het veld gedaan is. Men plant onregelmatig en altijd 
veel te dicht, soms slechts één of twee vadem van elkaar, uit 
overweging, dat toch steeds een deel in den strijd om het bestaan 
te gronde gaat. De plantjes worden aan hun lot overgelaten en 
groeien met de spontaan opschietende vegetatie op. Eerst in het 
eerstvolgende têngkawangjaar komt men bij den aanplant terug om 
het wildhout te vellen, waardoor de tngkawangboomen wat lucht 
krijgen: uitdunnen van de te dicht staande in leven gebleven exem- 
plaren wordt echter nagelaten, doch schijnt vroeger wel plaats te 
hebben gehad. Eerst als de boomen werkelijk vruchtdragen, kapt 
men al het wildhout weg met het doel het inzamelen van de vruchten 
mogelijk te maken en te verhinderen, dat apen en andere dieren 
langs dat wildhout gemakkelijk van den eenen boom op den an- 
deren kunnen komen. De groeisnelheid is afhankelijk van de om- 
standigheden waaronder de boomen verkeeren; sommige dragen 
reeds in het 8e levensjaar enkele vruchten, maar het schijnt regel 
te zijn, dat zij niet voor hun 12e of 13e jaar in productie komen 
(Bakker). In Indische Gids 1881 —Il, bl. 364, wordt opgegeven, 
dat zij reeds in het zesde jaar beginnen vrucht te dragen en na 
het 10e jaar in volle productie zijn. Oude boomen, op geschikten 
bodem geplant en goed ontwikkeld, kunnen, naar men zegt (Bak- 
ker), in goede jaren een hoeveelheid vruchten opleveren voldoende 
voor 100 gantang padi têngkawang. Dooreengenomen zou men 
voor goede boomen rekenen op 20 tot 40 gantang. Het gewicht 
van 100 gantang padi tEngkawang varieert naar de bereiding tus- 
schen 2.3 en 3 pic. en zal gemiddeld 27 à 2.8 pic. bedragen, indien 
bereid van vruchten die men heeft laten kiemen. 
In den cultuurtuin te Tjikeumeuh werd Shorea stenoptera inge- 
voerd in 1886 en toen in 1898 de vruchtdracht nog steeds op zich 
liet wachten, hoewel de groei gunstig wordt genoemd, werd in het 
Verslag (bl. 26) gezegd, dat hij voor cultuur (op ondernemingen) 
niet in aanmerking schijnt te kunnen komen. Ook drie jaar later 
bloeide van den geheelen aanplant nog geen enkele boom, terwijl 
geïsoleerd staande exemplaren wèl vruchtzetten. 
Greshoff (Schetsen, bl. 243) noemt Shorea stenoptera, Burck 
een soort, die ook belangrijk is als damar-leverancier, maar dit 
eischt bevestiging. 
De vruchten zijn de grootste van alle bekende tëngkawang- 
soorten; zij zijn 6 cM. lang en 4 cM. breed. De tot vleugels uit- 
gegroeide kelkslippen zijn niet of weinig langer dan de vrucht 
zelf en hoogstens 1.5 cM. breed. 
In het Museum: Vruchten, vet. 
Shorea ?Teysmanniana, Dyer. 
Volksnamen. Mal.: Sasak (Banka). 
Tot 30 M. hooge boom, met rechten, rolronden, 1.25 M. dikken, 
Opbrengst. 
Damar. 
Vruchten. 
