see vr EP EE TEM TFT "7 
Edine ten ee ted EE dn 
SHOREA — BALANOCARPUS. 311 
meuh zijn de boomen, blijkens Van Romburgh’s Aanteekenin- 
gen (bl. 59), geplant op een afstand van 3.50 M. en begonnen zij te 
produceeren op 6-jarigen leeftijd. Daar bloeit deze soort geregeld 
elk jaar in Augustus en zijn de vruchten rijp in October. Om deze 
reden en den betrekkelijk jeugdigen leeftijd, waarop de productie aan- 
vangt, zou zij dus een voorsprong hebben op de andere têngkawang- 
leverende boomsoorten, beschouwd van het standpunt van geschikt- 
heid voor europeesche cultuur. Gegevens om te beoordeelen òf de 
cultuur loonend zou kunnen zijn, ontbreken evenwel. 
Het hout is volgens Bakker hard en zwaar en bestand tegen 
vocht: op Br. Noord-Borneo staat het bekend als een van de beste 
harde houtsoorten uit de familie der Dipterocarpaceae. 
Hars schijnt deze boom niet in belangrijke hoeveelheid te le- 
veren; twee in het Museum aanwezige monsters bestaan uit kleine 
stukken van een inferieure damar. 
De vruchten hebben de grootte van een knikker en bezitten vijf 
bijna ronde kelkbladen. Het vet staat volgens Burck op Borneo 
niet zoo goed aangeschreven als dat van de andere têngkawang- 
soorten, waarschijnlijk omdat er weinig zorg aan de bereiding wordt 
besteed. Het is echter, zegt hij, van dezelfde uitmuntende hoeda- 
nigheid, indien de vruchten worden ingezameld alvorens kieming 
is ingetreden. Van Romburgh deelt evenwel mede, dat de zaden 
veelal reeds aan den boom kiemen. 
Bakker rekent den fêrindak niet tot de eigenlijke têngkawang- 
soorten, evenmin als den madjaoe (Shorea aptera, Burck), welks 
vruchten even groot zijn. Reeds is medegedeeld, dat de door opvis- 
schen verkregen vruchten gewoonlijk bestaan uit een mengsel 
van deze twee soorten, doordat beide over het water hangen. In 
goede tÉngkawangjaren maakt men op Borneo ook van die van 
Ísoptera borneensis geen werk om dezelfde reden als bij den 
madjaoe vermeld. Het vet van Ísoptera borneensis onderscheidt zich. 
volgens Bakker door een groene kleur van het meer gele madjaoevet: 
beide soorten worden ongeschikt genoemd voor culinaire doelein- 
den. In Straits Bulletin 1908, bl. 173, wordt juist het tegenoverge- 
stelde beweerd, n.l. dat tngkawang térindak in Serawak wordt 
verkozen boven alle andere soorten. 
In het Museum : Hars, vruchten, vet. 
Balanocarpus spec. div. 
Volksnamen. Mal.: Tjêngal. 
De Balanocarpussoorten van het Maleische Schiereiland (B. Hey- 
mii, King, B. maximus, King, B. Wrayi, King en andere) zijn woud- 
reuzen, tot 200 voet hoog, met een omvang van 10 en zelfs 20 
voet. Zij komen daar voor beneden 2000 voet zeehoogte, bij voorkeur 
op golvend, doorlatend terrein. De stammen zijn zuiver rond, de 
kronen 80 tot 100 voet boven den grond aangezet. Bij een grooteren 
omvang dan 8à9 voet hebben zij neiging om hol te worden. 
Het hout van alle is dicht en zwaar, matig hard, bijna zonder 
spint. Als het behoorlijk bestorven is, scheurt het niet. Dadelijk 
na het bewerken is de kleur geel, doch het besterft donkerrood, 
bij de beste soorten roodbruin: met de lens zijn de verschillende 
soorten niet van elkaar te onderscheiden. Het is het bestetimmerhout 
Hout. 
Damar. 
Vruchten. 
Hout. 
