Damar. 
1838/5223. 
312 DIPTEROCARPACEAE. 
van het Schiereiland; het wordt niet aangetast door witte mieren 
en weerstaat tot op zekere hoogte den paalworm. Bij toenemen- 
den ouderdom wordt het harder. Het wordt gebruikt voor alle 
doeleinden, waarbij het aankomt op duurzaamheid, zooals voor 
stijlen, bruggen, steigers, dwarsliggers en ook voor meubelen. Het 
laat zich zeer goed tot planken zagen, doch voor dat doel is het 
feitelijk te kostbaar, daar de waarde in loco, gezaagd, 40 tot 50 
dollar per ton bedraagt (Burn Murdoch 1, bl. 3). 
Dezelfde deelt mede, dat de tjèngal ook een waardevolle da- 
marsoort oplevert, die verkregen wordt door kleine insnijdingen 
te maken in den bast juist tot op het hout. De hars vloeit uit in 
half vloeibaren toestand en vereischt 2à3 maanden om hard te 
worden. Groote boomen kunnen, als zij sterk getapt worden, 1 
picol van deze doorschijnende, donkergele damar per jaar leve- 
ren, doch het gemiddelde is zonder twijfel veel lager. 
Een andere beschrijving van de harswinning van den penak (een 
of meer Balanocarpussoorten) vindt men in Straits Bulletin 1905, 
bl. 124. Daar wordt gezegd, dat de damar mata koetjing in de omge- 
ving van den schrijver (Kuala Pilah) vooral wordt geleverd door 
dezen boom. De schors wordt ingesneden tot op het cambium: 
in 2 dagen tijds zou de damar zijn uitgevloeid en na7 tot 15 da- 
gen — doch dat ís onaannemelijk — kunnen worden ingezameld. Het 
tappen, d.w.z. het ververschen van de wond na afnemen van de 
hars, zou dan zonder schade voor den boom twee maal per maand 
kunnen plaats hebben. De stoutste damarzoekers beklimmen den 
boom, om de damar te vergaderen die soms in groote klompen 
aan de takken hangt, doch dit is een zeer gevaarlijk werk. Eén 
tapping met 300 inkappingen, 6 duim van elkaar, zou, met ge- 
lijktijdig inzamelen van de damar van de takken, wel */, picol 
kunnen opleveren, doch de gemiddelde opbrengst per boom zou 
l kati per maand zijn. Een goed damarzoeker brengt 5 kati damar 
mata koetjing per dag thuis. 
Het Imperial Institute onderzocht een monster damar penak van 
de F.M.S., afkomstig van B. maximus of B. Wrayi (Col. Reports, 
miscellaneous No. 63 — 1909, bl. 182). Dit wordt beschreven als 
een lichtgele, doorzichtige, volkomen zuivere hars, gedeeltelijk op- 
losbaar in alcohol, geheel in aether en bijna geheel in terpentijn. 
Het smeltpunt lag bij 90° C., het aschgehalte bedroeg 0.26°/,, het 
verzeepingsgetal 46.7, het zuurgetal 45.3, het estergetal 1.4. De 
oplossing in terpentijn was licht opaliseerend en droogde, op hout 
uitgestreken, op tot een harde, bijna kleurlooze laag. De waarde 
te Londen werd getaxeerd op 80 à 85°/, van die van batavia-damar. 
Of het geslacht Balanocarpus damar mata koetjing levert, is uit 
het voorgaande niet met zekerheid afte leiden, doch dat het hoog- 
waardige damar voortbrengt, ís in elk geval niet twijfelachtig. 
Vatica cinerea, King. 
Volksnamen. Mal: Pinang baik (Malakka). 
Schaars voorkomende boom van middelmatige afmetingen, on- 
geveer 60 voet hoog, die een goed timmerhout levert, lichtbruin 
van kleur, harsachtig, hard en zwaar (Ridley, Mal. Timmerhout- 
soorten, bl, 27). 
