BIXA — PANGIUM. 317 
fluweelachtige, ronde vruchten een aantal vleezige zaden bevatten, 
welke aan den haak worden geslagen om daarmede naar ikan tam- 
bra (?) te hengelen; van het vleesch ontdaan en geroost smaken 
dezelve als amandelen. Op autoriteit van Blume noemt Greshoff dezen 
boom in Vischvergiften l „een giftplant van Ned.-Indië”, doch Hass- 
karl's aanteekening bevestigt dat niet. De zaden bevatten olie, 
volgens Teysmannia 1890, bl. 191, 47°/o, volgens Bulletin No. 50 
Kol. Museum, bl. 172, 33.5 °/,. 
In het Museum: Zaden, olie. 
1990/5204. Pangium edule, Reinw. 
Volksnamen. Mal.: Képajang, Pangi (Mol), Simaoeng 
(Minangk.) — Soend.: Pitjoeng, Potjoeng — Jav.: Poetjoeng. 
Boom tot 40 M. hoog en (met de wortellijsten) 2.50 M. dik, ver- 
verbreid over den geheelen archipel. Wildgroeiend komt hij op 
Java voor beneden 1000 M. zeehoogte — in West-Java meestal 
slechts verstrooid groeiend — en gecultiveerd vooral in de lagere 
bergstreken (K. & V. — V, bl. 6). Sollewijn Gelpke (bl. 230) zegt, 
dat in Oost-Java vooral wilde boomen worden geëxploiteerd, 
doch dat men den poetjoeng ook wel eens in een hoek van het 
erf plant, zoo ver mogelijk van het huis: hij zou eerst op 15- 
jarigen leeftijd beginnen vrucht te dragen maar eén hoogen ouder- 
dom bereiken. De vruchttijd valt tegen het begin van den regentijd; 
300 zaden per boom noemt hij een schralen oogst. 
Het hout wordt weinig duurzaam geacht en bijna nooit gebezigd 
met het oog op de zaden (K. & V.). Het is bruikbaar bevonden voor 
lucifersstokjes, doch slecht voor doosjes (Teysmannia 1896, bl. 505). 
De toepassingen van dezen boom houden verband òf met de 
aanwezigheid daarin van blauwzuur in buitengewoon groote hoe- 
veelheid — Greshoff ’s monographie in Schetsen, bl. 13, stelt die op 
350 gram per boom — òf met den rijkdom van het zaad aan olie. 
Een sterk verdunde blauwzuuroplossing, als hoedanig een koud 
bereid aftreksel van de versche bladeren of zaden van Pangium 
edule is te beschouwen, is volgens Greshoff inderdaad een voor- 
treffelijk antiseptisch, desinfecteerend en parasietenwerend middel. 
Rumphius (ll, bl. 182) was terdege bekend met de hoogst giftige 
en geneeskrachtige eigenschappen van zijn Pangium, zooals 
blijkt uit de talrijke, door hem medegedeelde toepassingen. Hij 
vermeldt, dat de schors, gewreven en op het water gestrooid, de 
visschen doodt en daarom wordt gebruikt als vischvergif. Insgelijks 
zijn de bladeren bruikbaar om op dezelfde wijze garnalen te be- 
machtigen, die zonder eenig gevaar kunnen worden gegeten. Als 
men een stuk vleesch, waar de maden reeds in zijn, wikkelt in deze 
bladeren, vallen de maden er dood uit en krijgt het vleesch wederom 
een gezond aanzien. Het sap uit de bladeren, in verwaarloosde won- 
den gedruppeld, doodt de wormen en andere dierlijke organis- 
men (Rumph.). Van de groote insecticide kracht van den Pangium 
kan men volgens Greshoff partij trekken ter bestrijding van insecten, 
die cultuurgewassen beschadigen. De vluchtige aard van het vergif 
heeft het voordeel, dat na de toepassing geenerlei reuk- of smaak- 
gevende stof op de behandelde planten achterblijft. 
Van het vermogen der bladeren om rotting en bederf tegen te gaan, 
Zaden. 
Olie. 
Voorkon:en. 
Hout. 
Bast. 
Bladeren. 
