199/5294. 
Zaden. 
318 FLACOURTIACEAE. 
weet men volgens Vorderman (Teysmannia 1899, bl. 79) in de 
Minahassa gebruik te maken. Varkensvleesch, in groote pangi- 
bladeren gewikkeld en in bamboe bewaard, blijft geruimen tijd 
versch; vóór het vleesch gebakken wordt, verwijdert men de bla- 
deren. Voorts beschrijft V. een in de Mínahassa zeer geliefd gerecht, 
dat, naar het schijnt, alleen bij feestelijke gelegenheden op tafel 
komt. Oude bladeren (de jonge, welke het rijkst zijn aan cyaan- 
waterstof, worden gemeden), ontdaan van de nerven en fijngekorven 
als tabak, worden gekneed met een dubbele hoeveelheid varkens- 
vleesch en bloed en zout: die frikkadel wordt met wat water in 
een versche bamboe in het vuur verhit tot het water kookt. Deze 
lekkernij kan weken lang worden bewaard zonder te bederven, 
hoewel er ten slotte toch een eigenaardig luchtje aan komt en 
geregeld opwarmen niet mag worden nagelaten. Men zou hieruit 
kunnen besluiten, dat de minahasser pangi-bladeren slechts in zeer 
geringe hoeveelheid nuttigt, doch dit is volgens Koorders’ Mina- 
hassa niet het geval. Daar wordt gezegd, dat op Noord-Celebes 
de intens bittere bladeren algemeen als bladgroente worden gegeten 
en dat zij, met de gekookte bladeren van Carica Papaya, bijna nooit 
op den disch van den minahasser ontbreken. 
Als bederfwerend middel bezigt men ook de zaadkernen. In Teys- 
mannia 1891, bl. 367, deelde Vorderman mede, dat in Bantam fijn- 
gehakte en 2 à 3 dagen in de zon gedroogde poetjoengzaden worden 
gebruikt voor het conserveeren van visch. Versch gevangen zeevisch 
van middelbare grootte wordt aan het strand door de opkoopers ont- 
daan van de ingewanden en vervolgens wordt de lichaamsholte ge- 
vuld met bedoeld haksel. Op den bodem van de tot het vervoer die- 
nende manden wordt een laagje van hetzelfde haksel uitgespreid, 
waarop een laag visch wordt gevlijd: deze wordt afgedekt met een 
laag haksel, waarop weer een laag visch, enz, tot de mand gevuld is. 
Voor verre reizen nemen de verkoopers soms één deel zout en 
drie deelen poetjoeng, doch anderen gebruiken alleen poetjoeng. Ik 
heb er mij van overtuigd, zegt V., dat aan op deze wijze geconserveer- 
de, op de pasars te koop geboden zeevisch in het geheel geen onaan- 
gename geur was waar te nemen en dat visch, welke 6 dagen te voren 
was gevangen, den reuk van versche zeevisch had. De poetjoeng 
wordt, naar omstandigheden, bij de bereiding al of niet verwijderd. 
Op dezelfde wijze wordt volgens Teysmannia 1900, bl. 223, tewerk 
gegaan te Priaman, van waar versche zeevisch wordt verzonden 
naar Padang Pandjang. Dat de zaadkernen ook worden gebezigd 
als insectendoodend middel, blijkt bij Rumphius, die zegt, dat zij 
fijngewreven dienen om hoofdluizen te dooden. Men past ze ook 
wel toe om runderen van teken te bevrijden, doch moet natuur- 
lijk zorgen, dat het vee de pitjoeng niet binnen kan krijgen tij- 
dens de behandeling. 
Verschillende vormen, waarin de groote, steenharde zaden wor- 
den genuttigd, beschrijft Vorderman in het Geneeskundig Tijdschr. 
v. Nl. In den jaargang 1899, bl. 178, zegt hij, dat zij natuurlijk 
vooraf moeten worden ontdaan van het doodelijk giftige blauw- 
zuur. Dit geschiedt, als in Rumphius’ tijd, op de volgende wijze. 
De rijpe, vanzelf afgevallen vruchten worden zoolang bewaard, 
tot het vruchtvleesch bedorven is, waarvoor 10 à 14 dagen noodig 
