PANGIUM. 319 
199/5294. zijn. Dan worden de zaden er uit afgezonderd, afgewasschen en 
goed gekookt. Na afkoelen omhult men ze met asch en stapelt 
ze op in een kuil buitenshuis: die kuil wordt afgedekt met een 
pisangblad en gesloten met aarde. Daarin laat men de zaden 40 
dagen, waarop zij uitgegraven en‚ na afgewasschen te zijn, ter 
pasar worden gebracht als Kloewak. De inhoud is dan chocolade- 
bruin, vettig en glibberig. Den smaak acht V. niet aangenaam, maar 
voor pindang en sambal bij de rijsttafel is kloewak zeer gezocht. 
As minder algemeen voorkomende bereiding beschrijft dezelfde 
op bl. 177 de trasi poetjoeng of bêtong van de res. Madioen. Na 
koken, als bij de vorige bereidingswijze, worden de zaden niet 
begraven, doch dadelijk gedopt en een etmaal in snelstroomend 
water geweekt. Alsdan voegt men bij de kernen roode sjalotten, 
raspsel van laos (Alpinia Galanga), zout, spaansche peper en een 
weinig”gewone trasi (trasi oedang). Dit alles wordt goed dooreen- 
gestampt tot een deegachtige massa, die 7 dagen wordt bewaard, 
waarna er kleine balletjes van worden gekneed, welke na drogen 
voor den verkoop geschikt zijn. Het condiment ziet er zwartachtig 
uit en heeft een onaangenamen geur. 
Van de zaden wordt ook dagé gemaakt, een praeparaat, dat reeds 
is beschreven onder Arachis hypogaea, L. Volgens Vorderman 
(zelfde tijdschr. 1902, bl. 430) geschiedt dat als volgt. Na 15 dagen 
begraven te zijn geweest, worden de zaden lang gekookt, van de 
schaal ontdaan en in snelstroomend water gedurende 1!/, etmaal 
in een mand geweekt, tot de bittere blauwzuursmaak verdwenen 
is. Zij worden dan in een mand, met pisangblad afgedekt en met 
een steen bezwaard, op een koele plaats binnenshuis neergezet 
en zijn na 4 dagen in dagé overgegaan. De vettige zaadlobben 
zijn uiterlijk niet veranderd, doch het oppervlak is meer glibberig 
en de smaak zoeter geworden. Deze dagé-soort maakt somtijds 
een onderdeel uit van de sajoer lodè voor de rijsttafel. 
Behalve deze praeparaten beschrijft Vorderman in Teysmannia 
1899, bl. 79, nog een Kètjap pangi, een product, dat hij aantrof 
op het eiland Saparoea. Eenige pangi-vruchten worden in haar ge- 
heel gaar gekookt, waarna zij meerdere maanden in vochtige aarde 
worden begraven, totdat de vruchtschil met het vruchtvleesch nage- 
noeg geheel zijn vergaan en slechts de zaden zijn overgebleven. 
De schalen daarvan worden verwijderd en de alsdan donkerbruin 
geworden kernen in stukjes gesneden, welke in een ijzeren pan onder 
herhaald omroeren worden gefruit en na afkoelen tot moes gewre- 
ven. Dit moes wordt nu vermengd met pekel van zoutvleesch, 
die vooraf geklaard is door koken met schuim van eiwit, en be- 
deeld met verschillende kruiderijen, zooals geschiedt bij de berei- 
ding van echte soja. De kêtjap pangi wordt tenslotte gefiltreerd 
en lijkt in uiterlijk voorkomen, smaak en reuk zeer veel op de 
gewone kêtjap ; zij dient op overeenkomstige wijze voor het kruiden 
van verschillende gerechten. 
In streken waar de klappers schaarsch zijn, wordt ter vervan- Otie. 
ging van cocosvet zeer vaak de olie uit Pangiumzaden gebruikt. 
In het reeds aangehaalde bericht van Engel in Teysmannia 1900, 
bl. 223, wordt gezegd, dat op Sumatra's Westkust een heldere, 
geurige olie uit kêpajangzaden wordt geperst. De rijpe zaden worden 
