eed nd 
ZONE 
CHYDENANTHUS — BAKAU. _ 345 
De têngar-bast, die ver in de minderheid moet zijn, wordt via 
de Straitshavens uitgevoerd naar China, waar hij wordt gebruikt 
om, in combinatie met indigo, goedkoope weefsels blauw of zwart 
te verven. Téngarbast is afkomstig van Ceriops Candolleana, Arn. 
en C. Roxburghii, Arn. (zie aldaar): twijfel hieromtrent is buiten- 
gesloten. De botanische herkomst van de voornamelijk voor de looi- 
industrie bestemde bakau-bast is daarentegen niet geheel zeker. 
Eigen onderzoek stelde overtuigend vast, dat bakaubast geleverd 
wordt door Rhizophora mucronata, Lamk en door Rh. conjugata, 
L., mogelijk ook door Bruguiera eriopetala, W. & A. en Br. gymnorhiza, 
Lamk. Aangezien deze basten zeer sterk op elkaar gelijken, is het vol- 
strekt niet onmogelijk, dat bij gelegenheid ook die van andere soor- 
ten worden ingezameld. Foxworthy zegt, dat Bruguiera gymnorhiza 
de allerbeste bakau levert, doch ik twijfel aan de juistheid van die 
opgave. Dezelfde vermeldt, dat voor de bereiding van mangrove- 
cutch, het ingedikte extract uit den bast, behalve de reeds genoemde 
bakau’s ook de beide Ceriopssoorten worden geëxploiteerd. 
De opgaven omtrent de basten, zelfs van een en dezelfde bota- 
nische herkomst, loopen enorm uiteen: het gehalte aan looistof, of 
wat voor looistof is gehouden, kan tientallen van procenten ver- 
schillen, zooals blijken kan uit het overzicht, door Zeylstra gegeven 
in Van Gorkom’s O.L.C. dl III, bl. 757. Over het geheel genomen schij- 
nen de indische basten te behooren tot de betrekkelijk looistofarme. 
Het inzamelen geschiedt ter Oostkust van Sumatra, volgens een 
van December 1906 dagteekenende nota van den controleur van Karí- 
mon, als volgt. Men velt den boom, na onderzocht te hebben of de bast 
minstens een vinger dik is en gemakkelijk loslaat. Is hij te dun of te 
vast aan het hout verbonden, dan gaat men den boom voorbij. In 
Korte Berichten van 16/6’11 wordt gezegd, dat men in de Kapoeas- 
delta den stam boven de luchtwortels, die geen (loonende hoe- 
veelheid) looizuur zouden bevatten, kapt en dan ontdoet van den 
1.5 à 2.5 cM. dikken bast. In Duitsch Oost-Afrika ontschorst men 
volgens Zeylstra (l.c.) de boomen op stam en deze zouden zich 
na 4 à 6 maanden herstellen. Op Sumatra wordt de bast in stukken 
gekapt van een hand breedteen vervolgens gedroogd; in vrij vochtigen 
staat wordt hij verzonden naar de Straitshavens. Men beweert, 
dat hij in waarde achteruit gaat, als hij geheel droog wordt, doch 
het is niet onmogelijk, dat inzamelaars en handelaren wel geneigd 
zijn om die meening te verdedigen in verband met het feit, dat 
droge bast zoo onvoordeelig is op de schaal. Tijdens het drogen 
valt de looistofarme schorslaag af; misschien wordt zij er ook 
wel afgeklopt. Hetgeen Zeylstra, die zich veel moeite moet hebben 
gegeven om in de zeer rijke, doch omzichtig te raadplegen lite- 
ratuur thuis te geraken, verder mededeelt omtrent bakaubast in 
Ned.-Indië, isnietmeeractueel: deverschepingen naar Europa hebben 
in 1913 geheel opgehouden. Hij zegt trouwens, dat basten met een 
lager looistofgehalte dan 40°, in Europa en Amerika vrij wel 
onverkoopbaar zijn en dat de onze „slechts” 22 tot 26°/, bevat- 
ten, hoewel ook handelsbasten bekend zijn, die 37.7 tot 41 °/, 
looistof, op watervrij product berekend, bevatten, enkele uitge- 
zochte stukken zelfs nog meer. 
Waar looistofextracten de basten in de techniek steeds meer 
Verfbasten. 
Looibasten. 
Exploitatie. 
Extractie. 
