220/5522. 10 M. hoog, meestal verstrooid groeiend; op Java — vooral in het 
oostelijk deel — komt de eerste het meest veelvuldig voor en van Su- 
matra ontving ik herhaaldelijk laatstgenoemde soort. De verschillen 
zijn echter van botanischen aard; de inlanders onderscheiden ze niet. 
De stammetjes zijn tot 10 cM. dik, recht, rolrond; indien zij rusten Hout. 
op steltwortels, zijn die toch steeds klein. Geschild worden zij in 
| Banjoewangi algemeen gebezigd als staken voor vischnetten en 
fuiken en zij worden gezegd voor dat doel zeer duurzaam te zijn (K. & 
V.—IV, bl. 284). Op Sumatra's Oostkust vinden zij bij de tabaks- 
cultuur toepassing als droogstokken. Ook benut men ze voor stijlen 
en dakribben: onder dak zouden zij het een tiental jaren uithou- 
den, doch aan weer en wind blootgesteld spoedig vergaan. De 
. kolenmijnen op Poeloe Laut gebruiken ze in groote hoeveelheid. 
Het hout is voorts een voortreffelijke brandstof, die volgens Straits 
Bulletin 1904, bl. 177, dadelijk na het vellen kan worden verstookt. 
De bast is de in de batiknijverheid zeer veel ín combinatie met Bast. 
soga (Peltophorum ferrugineum, Benth., zie aldaar) gebruikt wor- 
dende kajoe tingi. Reeds Rumphius (lll, bl. 106) beschrijft een Verfbast. 
| procédé, waarbij de schors van zijn Mangium minus werd ge- 
bezigd om weefsels hoogrood te verven. De chineezen op Banka 
verven met tingi in combinatie met indigo zwart en op Java 
wordt bij goedkoope batiks de blauwe kleur verkregen door na 
een (betrekkelijk) kortstondige behandeling met indigo de kleur 
de vereischte diepte te geven met tingibast. Ook worden de 
indigo- en tingibaden wel met elkaar afgewisseld. Met indigo 
diepblauw geverfd katoen wordt bij behandeling met tingi zwart 
(Jasper & Pirngadie, Batikkunst, bl. 34). Het verbruik op Java 
overtreft de productie van dat eiland; volgens de statistiek van 
het Encyclopaedisch Bureau werd in 1914 bakau en téngar — zonder 
twijfel was dat grootendeels, zoo niet geheel, tingibast — naar 
Java uitgevoerd ter hoeveelheid van 580 ton van Sum. O. Kust, 
136 ton van Palembang, 93 ton van de Westerafdeeling van Borneo, 
400 ton van de Z. & O. Afdeeling en 175 ton van Bali en Lom- 
bok. Deze bast verliest zijn waarde niet bij drogen: hij kost op 
| Java in de kustplaatsen ongeveer f 3.— per picol. 
| Zeer algemeen wordt hij ook gebezigd voor het conserveeren Taanbast. 
| van netten en zeilen. In het Tijdschr. v. Ind. T, L. & V. kunde 
dl 24, bl. 305, wordt gezegd, dat de voor de troeboekvisscherij 
q 
BAKAU — CERIOPS. 347 
| 
benoodigde netten zorgvuldig worden getaand met koelit tEngah. 
Ridley deelt in het reeds aangehaalde Straits Bulletin mede, dat 
het tanen om de 14 dagen moet worden herhaald en dat het op 
het Maleische Schiereiland als volgt wordt bewerkstelligd. Een 
met têngahbast gevulde kuip wordt vol gegoten met zuiver water, 
vrij van zout en andere minerale stoffen. Na uittrekken wordt het 
extract vervangen door versch water en dan wordt nog een der- 
| de aftreksel gemaakt. De duur van het extraheeren bedraagt ca 4 
| maanden, de eerste maal 20 dagen. De te tanen netten of zeilen 
moeten vooraf zorgvuldig worden uitgespoeld in zuiver water en 
gedroogd. Zeilen worden 2 of 3 maal in het verfbad gedoopt en 
na elke indompeling gedroogd. De kleurstof wordt vastgelegd 
| door het geverfde en gedroogde zeil in een kuip, die omgekeerd 
wordt geplaatst boven een pot met water, gedurende een kwartier 
