382 MYRTACEAE. 
2225603. Bij de prauwvaart wordt koelit gélam nog op dezelfde wijze 
Aeth. olie. 
Bereiding. 
gebruikt als aangegeven door Rumphius. Palembang voert er een 
kleine hoeveelheid van uit; de waarde bedroeg daar in April/Mei 
1905 f 1 p.p. Op Boeroe wordt hij gebezigd als opvulmateriaal 
bij het verpakken van de flesschen kajoepoetih-olie. 
Deze aetherische olie werd in den tijd van Rumphius nog niet be- 
reid, hoewel R. wel een middel aangeeft, om uit de bladeren een weinig 
olie te verkrijgen, die, ter hoeveelheid van een paar druppels met bier 
of wijn ingenomen, door hem een voortreffelijk zweetdrijvend middel 
wordt genoemd. In zijn tijd werden de bladeren met geurige bloemen 
geweekt in olie, welke daarna op de gebruikelijke wijze werd berookt 
met benzoë, om een haarolie te bekomen. Het distilleeren der olie is 
op Boeroe ingevoerd door de europeanen en is practisch tot dat eiland 
beperkt gebleven; alleen op West-Ceram worden verder nog eenige 
ketels gevonden. De primitieve bereidingsmethode is herhaaldelijk, 
doch nooit volledig, beschreven; een zeer voornaam punt, het oliege- 
halte der bladeren, is niet bekend. Een geïllustreerde beschrijving 
vindt men in Van Gorkom’s O.L.C. dl II, bl. 894 en een door goede pho- 
to’s verluchte verhandeling, meer de oeconomische zijde der produc- 
tie rakend, is door den civiel gezaghebber Schmid van Boeroe gepu- 
bliceerd in Teysmannia 1914, bl. 33. Voorts doet Greshoff (Schetsen, 
bl. 177) eenige aanhalingen uit de oudere literatuur. 
De Heer Schmid bericht, dat op Boeroe een kleine 500 „ketels”’ 
in werking zijn, toebehoorende aan verschillende handelaren. Ketel 
is de naam van de geheele fabriek, bestaande uit het distilleerap- 
paraat, met het van hout, gaba-gaba en atap opgetrokken gebouwtje 
en het woonvertrek daaraan annex. Het distilleertoestel wordt ge- 
vormd door een op een oven van klei geplaatste gegoten ijzeren 
kwali van pl. m. 60 cM. middellijn, waarvan de boord is ver- 
hoogd door middel van een bodemlooze, 1 M. hooge kuip; de 
duigen daarvan worden met rotanbanden bijeengehouden en de na- 
den zijn gedicht met bast van den kajoe poetih zelf. Het vat is van 
boven afgesloten met een houten ring, die een blikken koker met 
koperen helm draagt; in dien helm mondt een rechte koperen of 
zinken pijp uit, die door een koelvat foopt en afvoert op een trechter, 
gezet op een als ontvanger dienende jeneverflesch, welke in een 
met water gevuld bakje is geplaatst. Door een der hoeken van die 
flesch af te slijpen, is de „vierkante pot” gemetamorphoseerd in 
een florentijnsche flesch. 
De zeer onvolkomen werkwijze is duidelijk: de distilleerkuip 
wordt gevuld met ongeveer 1 picol kajoepoetih-bladeren, die aan- 
getrapt worden tot een compacte massa, daarna overgoten met water 
en dan verhit. De ontstane stoom voert de aetherische olie mede en 
condenseert geheel of voor een deel bij het passeeren van het 
koelvat; het vloeibaar geworden deel druppelt in de flesch, die 
zich geleidelijk vult met de zich dadelijk van het water afscheiden- 
de olie, terwijl natuurlijk het zwaardere water door het gat aan 
den bodem ontwijkt. De opbrengst is in hooge mate afhankelijk 
van de koelgelegenheid. Waar het mogelijk is een constanten stroom 
van versch water toe te voeren door middel van een goot, verkrijgt 
men per etmaal 2 tot 4 !/, flesch olie van 1.5 L. inhoud, terwijl zon- 
der stroomend water, wanneer het koelwater tijdens het distilleeren 
