GETAH PERTJA. 9 
…al naar de grootte 0.5 tot 1 Kg. product. Schlechter (Tropenpflan- 
zer 1902, bl. 26) velde in Oost-Borneo een buitengewoon zwaar 
exemplaar van Palaquium Gutta, waarvan de stam 2 M. boven den 
grond een omvang had van 253 cM. en een lengte tot aan de on- 
derste takken van 110 voet: die boom leverde 4!/, Kg. gëtah, wat 
Schlechter beschouwt als een record-opbrengst. 
De betere soorten van de als boschproduct ingezamelde gëtah 
zijn gewoonlijk reeds bij den inzamelaar niet meer onvermengd, in 
de eerste plaats, doordat boomen vaneen en dezelfde soort in den regel 
niet meer in zoo groot aantal voorkomen, dat de gëtah afzonder- 
lijk kan worden gehouden, in de tweede plaats, omdat vermengen, 
en vervalschen daaraan annex, den inzamelaar mogelijk voordeel 
kan opleveren. Te Singapore, het punt waar de meeste gëtah pêrtja 
samenkomt en de waar wordt „geschikt gemaakt” voor de wester- 
sche afnemers, wordt de kunst van „mengen” zoo goed beoefend, 
dat men gëtah pêrtja kan bekomen in alle prijzen tusschen 18 en 
350 dollar per picol. Het spreekt dan ook vanzelf, dat in den 
handel gêtah pêrtjasoorten voorkomen, waarvan de botanische af- 
komst niet kan worden aangegeven, om de eenvoudige reden, dat 
geen vast hoofdbestanddeel valt aan te wijzen. 
Gêtah pêrtja ontleent haar groote waarde aan de eigenschap een 
de electriciteit niet geleidende stof te zijn, die zich onder water 
onbepaalden tijd lang goedhoudt zonder vocht op te nemen. Hier- 
door is zij geschikt voor het isoleeren van onderzeesche kabels 
en tot dusverre is het niet gelukt haar voor dit doel te ver- 
vangen, tenzij tendeele door balata. Daar de boomen, die dit onont- 
beerlijke artikel voortbrengen, langzame groeiers zijn en er naar 
matige schatting een 50 millioen geveld zijn moeten worden om de 
gêtah pêrtja te leveren, verbruikt voor het bestaande onderzeesche 
kabelnet, terwijl het schaarscher worden van de boomen onmisken- 
baar bleek, werd eenige jaren vóór het uitvinden van de draadlooze 
telegraphie ernstig gevreesd, dat de voorraad gêtah pêrtja in af- 
zienbaren tijd uitgeput zou geraken. Onder dien drang van om- 
standigheden besloot het Ned.-Indische Gouvernement tot het op- 
richten van een onderneming, waar de gëtah pêrtja-boomen op 
groote schaal zouden worden aangeplant en geëxploiteerd. Die 
onderneming kwam tot stand te Tjipetir in de Preanger Regent- 
schappen, waar reeds in 1885 vanwege ’s Lands Plantentuin door 
Burck proefaanplantingen op vrij uitgebreide schaal waren aan- 
gelegd. Aanvankelijk had men zich voorgesteld het product te 
winnen door de boomen te tappen, doch de daarmede verkregen 
resultaten bewezen, dat alsdan de cultuur niet zou kunnen loonen. *) 
Hoewel het invoeren van deze cultuur is geschied met terzijde- 
1) Men zie ook Tropenpflanzer 1905, bl. 519, waar men tot dezelfde con- 
clusie komt. Op het Maleische Schiereiland heeft men zich in de laatste jaren 
óók met dit vraagstuk beziggehouden: aan de bestaande aanplantingen 
wordt daar geen uitbreiding gegeven, doch men beschermt de tabans op hun 
natuurlijke groeiplaatsen. Men zegt, dat de resultaten zeer bevredigend zijn 
en dat het zelfs mogelijk zou wezen om bosschen, waar de Palaquium vrij 
veelvuldig voorkomt, om te zetten in zuivere bestanden. Proeven met het 
tappen van het boveneind van den stam zijn er loonend gebleken, doch de 
technische zijde van het vraagstuk wordt nog nader bestudeerd (Straits Bul- 
letin Nov. 1916, bl. 25). 
Herkomst der 
handelssoorten. 
Cultuur. 
