Bladeren. 
239/6353. 
“Aa 
é hals 
10 „SAPOTACEAE. 
stelling van overwegingen van finantiëelen aard, lag het toch voor 
de hand, dat een wijze van exploiteeren, die de kosten dekt of 
winst oplevert, uitermate welkom zou zijn. Men ging daarom over, 
eerst proefsgewijs, tot het reeds elders technisch mogelijk gebleken 
winnen van de gëtah uit de bladeren. Het afscheiden van het 
product langs chemischen weg is practisch onuitvoerbaar, omdat 
de op die wijze verkregen gêtah zich op den duur niet goedhoudt. 
Een mechanisch procédé, bestaande uit stampen vande bladeren 
en afzonderen van de gêtah pêrtja met warm water, levert echter 
een zeer goed product. Voor de bereiding van gêtah pértja langs 
dezen weg leenen zich volgens Tromp de Haas alleen de blade- 
ren van Pal. Gutta (in ruimeren zin). 
In afwachting van het totstandkomen van een eigen fabriek van 
voldoende capaciteit werd tot dusver een groote hoeveelheid snoeisel 
verscheept naar Singapore, waar een hollandsche fabriek is geves- 
tigd, die haar grondstof overigens betrekt van Sumatra, den Riouw- ° 
archipel en Borneo, zooals blijkt uit volgend extract uit de douane- 
statistiek, aangevende de hoeveelheid (in tons) der uitgevoerde 
gêtahbladeren. 
8 | | | — BEN DE | | 
: . Rr í 8 8 | ! DS 
SIEN BEG IP ss | SIE Is It ISseRs 
Ei A ER A B EEE EE ES Be lS88l f 
DA SD 88 hd 5 EE 88 E88) z 
SjJalsieialelisalalaàleld lln nm 
1911 | 444 —_ |l sl ||| | — | 1105) — | — 
1912 | 480 elke id APE 2 EE Me PAN 0 a U %| 92 13 
19103 | 461 | 35| 46| ? | ? rt RE ba pi Ein ir VA 128| 2? | 22 
19104 [629 | ? | 40| e7| 2? ERGE Ch WES Jin ae Ad HE 183| 2 | 6 
De uitvoeren van Java zijn afkomstig van Tjipetir. Indien de 
overige bladeren afkomstig waren van boomen, die geveld worden 
om de gëtah uit den bast te winnen, zou men er zich slechts over 
kunnen verheugen, dat op deze wijze ook de bladeren productief 
worden gemaakt. Het is echter niet twijfelachtig, dat de hoofd- 
massa geleverd wordt door zeer jonge, nog niet exploitabele exem- 
plaren, zoodat telkens nieuwe streken bewerkt moeten worden 
tengevolge van uitputting van de oude. Volgens Van Zon (Tectona 
1916, bl. 367) worden de boompjes meestal bij den grond afge- 
kapt en de bladeren afgestroopt; de stronkjes loopen wel is waar 
weer uit, doch naar het oordeel van dezen houtvester zal de boom 
het bij zulk een roofexploitatie toch niet lang kunnen uithouden. 
Aangezien, zooals gezegd is, alleen de beste Palaquiumsoort bladeren 
levert van waarde voor de bereiding van gêtah pêërtja, is hetin- 
zamelen van blad, gepaard gaand met vernieling van de planten 
die in de toekomst de gëtah zouden kunnen opleveren, een ruïne 
voor de bosschen. 
Payena bankensis, Burck(Sideroxylon glabrescens, 
Migq.). 
Volksnamen. Mal.: Kétijau (Banka). 
Boom, waaromtrent Burck in Mededeeling No. 3 uit ’s Lands 
Plantentuin het volgende mededeelt. De gëtah, onder den naam 
van Kétijau bekend, is van inferieure kwaliteit. Het vet, dat zoowel 
