ir 
zf 
fi 
ne 
1 
Pk 
GETAH PERTJA — PAYENA. 11 
op Banka als in West-Borneo uit de zaden wordt gewonnen, draagt 
in Sambas den naam van féngkawang sangai, op Banka dien van 
kêtijauolie. Het is mij niet bekend, of dit vet uit Borneo wordt uit- 
gevoerd en ik veronderstel, dat het alleen voor eigen gebruik wordt 
bereid. Het Museum van ’s Lands Plantentuin bezit eenige monsters 
van dit vet, hetwelk hier vloeibaar is. Volgens Dr De Loos komt 
het in kleur en fijnheid overeen met amandelolie: gewoonlijk is 
het zacht en lichtgroen van kleur, soms hard en wit. Het groote 
verschil in hardheid hangt volgens De Loos waarschijnlijk af van 
de wijze van afscheiden. 
Hierbij moet worden opgemerkt, dat het zeer onwaarschijnlijk 
moet worden geacht, dat een olie op Borneo, en nog wel te Sambas, 
als een soort van téngkawang zou worden beschouwd en dat 
klaarblijkelijk de door Burck bedoelde olie een sterken familie- 
trek vertoont met die van Illipe Motleyana; het Museum ontving 
als kêtijau meestal materiaal van Payena (lllipe). latifolia, Burck. 
2390/6353. Payena Havilandi, King & Gamble. 
Volksnamen. Mal. : Sémaram. 
Groote boom als Payena Leerii, Kurz. Volgens Ridley (Mal. 
Timmerhoutsoorten, bl. 78) is het hout geschikt voor planken en 
levert de boom een gëtahsoort (Straits Bulletin 1906, bl. 62), die, 
naar het schijnt, even goed is als die van Payena Leerii. 
In het herbarium te Buitenzorg is materiaal aanwezig van een séma- 
ram, afkomstig van Bengkalis (S. O. K.), door Burck gedetermineerd 
als Palaquium linggense, Burck; dit komt niet overeen met de 
beschrijving van Payena Havilandi, King & Gamble van Malakka. 
Payena (lllipe) lancifolia, Burck. 
Volksnamen. W. Born: Kélaki. 
Vrij zware boom, groeiend op moerassig terrein, vooral langs 
de oevers der kleinere rivieren in Sintang. Het hout wordt gerekend 
tot de goede soorten en o.a. gebruikt voor roeiriemen. De vruchten, 
welke de grootte hebben van een muskaatnoot en 1 tot 3 zaden 
bevatten, vallen, als zij rijp zijn, in het water en worden door de 
inlanders opgeschept. De uit die zaden geperste olie (in dit klimaat 
steeds vloeibaar) is, indien met zorg bereid, helder en goed van 
smaak, zoo zelfs, dat men haar voor keukengebruik prefereert 
boven tEngkawangvet. De zaden mogen dan echter nog niet ge- 
kiemd zijn en de zaadhuid moet door koken zijn verwijderd, want 
anders is de olie onzuiver en bitter (Bakker in Indische Gids 
Febr. 1884, bl. 279 en Burck). 
Onder den naam van kêlaki ontving ik uit Sintang één maal 
een vast vet en ééns een olie (die echter bij staan tenslotte vast werd) 
met eenige zaden, welke bleken te behooren aan een Illipesoort. 
In het Museum: Zaden, vet. 
2309/6353. Payena (lllipe) latifolia, Burck (Ceratophorus longi- 
petiolatus,.-7,‚-&-B.). 
Volksnamen. Mal: Béngkoe (Riouw), Kêtijau (Zuid-Sumatra), 
Sangei (W. Borneo). 
Hout. 
Getah. 
Hout. 
Zaden. 
Boom, 15 à 20 M. hoog, in het westelijk deel van den archipel . 
